Przejdź do treści głównej

Jakie akty prawne koniecznie trzeba znać?

Najważniejsze rzeczy, które trzeba wiedzieć z ustaw: Prawo o stowarzyszeniach, Ustawy o fundacjach i Ustawy o pożytku.
Nie ma jednego aktu prawnego, który regulowałaby całość zagadnień związanych z funkcjonowaniem organizacji pozarządowych. Oprócz podstaw „założycielskich”, opisanych niżej, ważne są małe fragmenty ustaw i rozporządzeń, które regulują różne aspekty, np. ustawa o podatku dochodowym – opisuje kwestię zwolnień podatkowych; ustawa o podatku VAT – zasady płacenia tego podatku; ustawa o finansach publicznych – niektóre szczegóły w realizacji projektów, dofinansowanych z publicznych pieniędzy; ustawa o prawie autorskim – zasady np. zawierania umów o dzieło z autorami projektów lub wykorzystania zdjęć, kodeks pracy – kwestie zatrudniania itd.
Na poziomie ogólnym funkcjonowanie sektora pozarządowego opisują trzy ustawy.
 
Prawo o stowarzyszeniach
Stowarzyszenia powinny zapoznać się z ustawą z 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach. W akcie tym podkreślono, że stowarzyszenia są „narzędziem” do realizacji wolności obywatelskich: prawa do zrzeszania się oraz prawa do równego, bez względu na przekonania, czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i prawa do wyrażania zróżnicowanych poglądów, a także realizacji indywidualnych zainteresowań. Ponadto ustawa ta opisuje zasady powoływania, funkcjonowania i zamykania stowarzyszeń.
 
Ważne zapisy tego aktu to m.in.:
  • prawo do wypowiadania się w sprawach publicznych
  • zdefiniowanie stowarzyszenia jako „dobrowolnego, samorządnego, trwałego zrzeszenia o celach niezarobkowych”
  • wskazanie, że stowarzyszenie podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (oprócz tzw. stowarzyszeń zwykłych)
  • wskazanie, że stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków oraz danie mu prawa do zatrudniania pracowników ( w tym członków stowarzyszenia ) do prowadzenia spraw stowarzyszenia
  • zasada, że stowarzyszenie jest zakładane przez 7 osób, które uchwalają statut i wybierają zarząd , komisję rewizyjną i jeśli chcą komitet założycielski
  • określenie obowiązkowej zawartości statutu
  • wskazanie, że najwyższą władzą stowarzyszenia jest walne zgromadzenie członków
  • nałożenie obowiązku posiadania kontroli wewnętrznej (zazwyczaj tzw. komisji rewizyjnej) i zarządu
  • prawo stowarzyszeń do zbierania składek członkowskich, korzystania z darowizn, spadków, dochodów własnych, zbiórek publicznych, a także do otrzymywania dotacji i do prowadzenia działalności gospodarczej
  • prawo do zakładania związku stowarzyszeń (przez co najmniej trzy stowarzyszenia), którego członkiem mogą być także inne osoby prawne
  • prawo do rozwiązania lub zlikwidowania stowarzyszenia w określonych warunkach
  • prawo do zakładania stowarzyszeń zwykłych, które nie podlegają rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. 20 maja 2016 roku weszły w życie przpisy, które znacznie poszerzają mozliwość działania, stowarzyszeń zwykłych. 
 
Ustawa o fundacjach
Fundacje powinny zapoznać się z ustawą z 6 kwietnia 1984 o fundacjach. Opisuje ona zasady powoływania i funkcjonowania oraz zamykania fundacji, a także wskazuje cele, dla których fundacje mogą być powoływane. Cele te powinny być zgodne z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto powinny być społecznie lub gospodarczo użyteczne (w szczególności chodzi tu o: ochronę zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświatę i wychowanie, kulturę i sztukę, opiekę i pomoc społeczną, ochronę środowiska oraz opiekę nad zabytkami).
Ważne zapisy tego aktu to m.in.:
  • wskazanie roli fundatora, który w tzw. oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji (w formie aktu notarialnego) opisuje cel fundacji oraz jej składniki majątkowe (np. pieniądze lub nieruchomości), a także ustala statut.
  • prawo fundacji do prowadzenia działalności gospodarczej (w takich fundacjach fundusz założycielski powinien wynosić minimum 1000 złotych)
  • obowiązek zarejestrowania fundacji w Krajowym Rejestrze Sądowym
  • wskazanie, że pracami fundacji kieruje zarząd
  • obowiązek składania co rok sprawozdań ze swojej działalności odpowiedniemu ministrowi, wybranemu ze względu na główne cele fundacji (wzór sprawozdania określa rozporządzenie z 8 maja 2001 w sprawie ramowego zakresu sprawozdania z działalności fundacji).
  • obowiązek podania tego sprawozdania do publicznej wiadomości
  • prawo do zlikwidowania fundacji na określonych warunkach oraz określenie warunków powołania zarządcy przymusowego
 
Ustawa o pożytku
Zarówno stowarzyszenia, jak i fundacje podlegają ustawie z 24 kwietnia 2003 o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w skrócie określanej jako „ustawa o pożytku”. Bywa ona nazywana konstytucją III sektora, gdyż wprowadziła podstawowe definicje: organizacji pozarządowej i wolontariatu. Określono w niej również zasady współpracy z administracją publiczną i wprowadzono pojęcie pożytku publicznego.
Ważne zapisy tego aktu to m.in.:
  • definicja organizacji pozarządowej, którymi (w uproszczeniu) są podmioty niepubliczne i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, w tym stowarzyszenia i fundacje
  • definicja działalności pożytku publicznego, którą jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie
  • katalog 34 zadań publicznych (tzw. sfer pożytku publicznego), których realizację samorządy mogę przekazywać organizacjom pozarządowym
  • wskazanie, że administracja publiczna współpracuje w zakresie tych zadań publicznych z organizacjami pozarządowymi w różnych formach, w tym zlecania zadań (głównie poprzez konkursy dotacyjne) oraz konsultacje aktów prawnych, a także możliwość udzielania pożyczek, poręczeń i gwarancji organizacjom pozarządowym
  • obowiązek uchwalania programu współpracy między samorządem a organizacjami pozarządowymi, w którym opisane są lokalne zasady współpracy
  • możliwość uchwalania programu współpracy między organem rządowym a organizacjami pozarządowymi
  • wprowadzenie pojęcia działalności odpłatnej i nieodpłatnej pożytku publicznego
  • określenie warunków, których niespełnienie sprawia, że działalność odpłatna staje się działalnością gospodarczą
  • wprowadzenie mechanizmu inicjatywy lokalnej, za pomocą której mieszkańcy (jako grupa nieformalna lub organizacja pozarządowa) mogą wystąpić do władz z propozycją wspólnego wykonania jakiegoś zadania (co może polegać na tym, że np. władze finansują farby i pędzle, a mieszkańcy społecznie malują ławki)
  • wprowadzenie pojęcia organizacji pożytku publicznego (OPP), określenie jej obowiązków i przywilejów, w tym możliwości ubiegania się o 1% podatku dochodowego od osób prywatnych
  • opisanie funkcjonowania rad działalności pożytku publicznego (na poziomie gminy, powiatu, województwa oraz kraju) - ciała konsultacyjnego, w którym uczestniczą organizacje pozarządowe oraz przedstawiciele administracji publicznej
  • wprowadzenie pojęcia wolontariusza, czyli osoby, która bezpłatnie wykonuje „pracę” (która nie jest „pracą” w sensie prawnym; w ustawie określonej słowem „świadczenia”) dla organizacji pozarządowej lub administracji publicznej, zgodnie z określonymi zasadami, a także wyjaśnienie, że członek stowarzyszenia, wykonujący społecznie swe działania, również jest wolontariuszem.
Podstawy funkcjonowania stowarzyszeń opisane są w ustawie Prawo o stowarzyszeniach, fundacji – w ustawie o fundacjach. Ogólne zasady dotyczące funkcjonowania organizacji pozarządowych są zawarte w ustawie o pożytku. Opisano tam m.in. rodzaje zadań publicznych, które administracja może przekazywać do realizacji organizacjom pozarządowym. W ustawie tej znajdują się również przepisy dotyczące statusu pożytku publicznego oraz wolontariatu.

 

Wyraź opinię 78 2