Przejdź do treści głównej

Nowelizacja Prawa o stowarzyszeniach w porę

archiwalne
www.sxc.hu (CC)
Gdyby nie zmiany w ustawie Prawo o stowarzyszeniach – stowarzyszenia zwykłe mogłyby zostać pozbawione prawa do uczestniczenia w postępowaniach sądowych jako strona. Do takiej praktyki mogło doprowadzić postanowienie Sądu Najwyższego z kwietnia 2015 r., w którym SN stwierdza, że stowarzyszenia zwykłe, jako pozbawione osobowości prawnej, nie mają także zdolności sądowej.

W kwietniu 2015 r. Sąd Najwyższy (SN) wydał postanowienie, w którym stwierdził, że stowarzyszenia zwykłe, jako pozbawione osobowości prawnej, nie mają także zdolności sądowej, czyli zdolności do występowania w procesie sądowym jako strona takiego procesu. Doktor Edyta Hadrowicz, prawniczka specjalizująca się w problemach prawa dla stowarzyszeń (w szczególności stowarzyszeń zwykłych), w glosie do tego postanowienia (która ukaże się niebawem na łamach periodyka naukowego "Monitor Prawniczy”), zauważa, że odmawianie stowarzyszeniom zwykłym zdolności sądowej i tłumaczenie tego intencją ustawodawcy, który chciał wyeliminowania tych jednostek z obrotu prawnego, jest nieprzekonujące.

Skarga oddalona z powodu braku zdolności sądowej

SN rozpatrywał skargę kasacyjną w sprawie z powództwa stowarzyszenia zwykłego przeciwko osobie fizycznej o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (sygn. akt I CSK 396/1). I postanowił tę skargę oddalić z powodu braku zdolności sądowej powoda, czyli stowarzyszenia zwykłego.

SN uzasadnia przy tym, że „powód jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o (…) nie posiada osobowości prawnej. Ustawa ta, ani żadna inna ustawa nie przyznała mu zdolności sądowej. Nie może więc występować w procesie jako strona”. SN nie podzielił poglądu „że zdolność tę przyznaje stowarzyszeniu zwykłemu art. 479 § 1 k.p.c. stanowiący lex specialis w stosunku do art. 64 k.p.c., odmienny jest bowiem przedmiot regulacji tych przepisów (…). Na gruncie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (jedn. tekst Dz. U. z 2014 r. poz. 1118) powód jest organizacją pozarządową w rozumieniu art. 3 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, o której jest mowa w art. 479 § 1 k.p.c., jednak nie posiada zdolności prawnej, nie jest więc zgodnie z art. 33 § 1 k.c. ułomną osobą prawną”.

Czy to organizacja pozarządowa?

W opinii dr Edyty Hadrowicz, takim postanowieniem SN nie tylko odmawia stowarzyszeniom zwykłym statusu ułomnej osoby prawnej, ale także statusu organizacji pozarządowej „przyjmując co do tego ostatniego, iż przepis art. 64 §11 k.p.c., po uchyleniu art. 64 §2 k.p.c., wiąże zdolność sądową organizacji pozarządowych (dawniej organizacji społecznych) z przyznaniem im zdolności prawnej.” A takiego stwierdzenia – jak podaje w glosie autorka – nie można do końca utrzymać na gruncie przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (por. art. 3 ust. 2 pkt 2 u.d.p.p.w. w zw. z art. 61 k.p.c.).

Dr Edyta Hadrowicz przekonywała już o konieczności uregulowania statusu prawnego stowarzyszeń zwykłych w wywiadzie dla ngo.pl: "Potrzebna wizja stowarzyszeń zwykłych".

 

Dalej dr Hadrowicz zauważa, że „status prawny jednostek organizacyjnych pozbawionych osobowości prawnej regulują przepisy pozakodeksowe, które często pozwalają tym jednostkom na mniej lub bardziej samodzielne uczestnictwo w obrocie powszechnym (np. stowarzyszenie zwykłe w prawie pracy, czy w prawie podatkowym). Oczywiście prowadzi to do rozbieżności pomiędzy regulacją kodeksową a przepisami pozakodeksowymi, jednak nie zaprzecza posiadaniu przez pewne jednostki organizacyjne (choć niektórym wciąż się jej odmawia) określonej podmiotowości (…)”. Dr Hadrowicz przywołuje tutaj chociażby przepisy procesowe nadające zdolność sądową organizacjom pozarządowym czy przepisy prawa administracyjnego, mocą których przyznano uproszczonej formie stowarzyszenia status strony w postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Stara konstrukcja stowarzyszenia zwykłego – bez uzasadnienia

Zmiany w kodeksie postępowania cywilnego wprowadzone w 2012 r. (jak i idąca za nimi zmiana stanowiska w doktrynie, zgodnie z którym dotychczas stowarzyszeniom zwykłym przyznawano zdolność sądową) prowadzi – zdaniem dr Edyty Hadrowicz – do stwierdzenia, że „normatywna konstrukcja stowarzyszenia zwykłego w świetle ustawy Prawo o stowarzyszeniach wydaje się w tej formie nie znajdować już większego uzasadnienia. Nie przystaje ona bowiem do realiów współczesnych aktywności stowarzyszeniowych”.

Dr Hadrowicz zwraca uwagę, że „takie jednostki organizacyjne [stowarzyszenia zwykłe – przyp. red.] nierzadko odgrywają doniosłą rolę w wypełnianiu zadań zarówno o znaczeniu społecznym, jak i państwowym. Chcąc spełniać te zadania i osiągać cele, muszą mieć swój majątek, siedzibę, pracowników; muszą więc zawierać umowy”. Zdaniem autorki glosy nie do przyjęcia byłoby, gdyby stowarzyszenia takie „nie mogły zawierać umów i wchodzić w stosunki prawne z innymi podmiotami, a w razie niewykonania lub naruszenia umowy nie mogły też być pozywane przed sądem. Inny stan godziłby w praworządność i sprzeczny byłby także z poczuciem sprawiedliwości społecznej (…)”. Warto za to zastanowić się nad usprawnieniem ich działania, tak aby stały się bardziej powszechne w obrocie, co dr Hadrowicz postulowała podczas prac legislacyjnych nad prezydenckim projektem ustawy o zmianie ustawy Prawo o stowarzyszeniach.

Interwencja ustawodawcy w porę

Autorka zauważa także, że w literaturze przedmiotu powszechnie uznaje się, że np. wspólnota mieszkaniowa posiada ułomną osobowość prawną (i tym samym zdolność prawną), a pozbawione są jej stowarzyszenia zwykłe. A jednym z argumentów przeciwko uznaniu stowarzyszenia zwykłego za podmiot prawa cywilnego jest to, że nie ma ,,dosadnej” normy prawnej przyznającej im zdolność prawną. Czy to wystarczająco przekonujący argument? – pyta dr Hadrowicz i stwierdza na zakończenie, że rozwiązaniem omawianego problemu może być zdecydowana interwencja ustawodawcy, a biorąc pod uwagę zakończenie prac legislacyjnych nad zmianą ustawy Prawo o stowarzyszeniach „wydaje się, iż (…) sporne zagadnienia należą obecnie do zadawnionych”.

 

 

Edyta Hadrowicz – doktor nauk prawnych, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie. Obecnie adiunkt i wykładowczyni Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku. Autorka studiów publikowanych m.in. w ,,Samorządzie Terytorialnym”, wielu opracowań dydaktycznych oraz monografii „Instytucja ułomnych osób prawnych” (wyd. Novum, Płock 2011) i „Stowarzyszenie zwykłe w polskim systemie prawnym” (wyd. Adam Marszałek, Toruń 2014). Od 2013 r. brała aktywny udział, jako ekspertka od spraw stowarzyszeniowych, w pracach legislacyjnych nad zmianą ustawy – Prawo o stowarzyszeniach prowadzonych przez Kancelarię Prezydenta RP, oraz w pracach podkomisji i komisji sejmowych nad nowelizacją prawa o stowarzyszeniach.


Więcej informacji, jak przestrzegać prawa w NGO, jakie przepisy są ważne dla NGO – znajdziesz w serwisie poradnik.ngo.pl.
poradnik.ngo.pl - informacje i porady. Odwiedź już dziś!

Źródło: inf. własna (poradnik.ngo.pl)
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!
Wyraź opinię 1425 1

Skomentuj

KOMENTARZE

  • Super! Super! Super! ~Studentka 30.01.2016, 08:16 Pani Doktor, Pani wiedza jest ogromna. Miło czytać, miło słuchać. Gratulacje:) ODPOWIEDZ
  • Zdecydowanie tak dla stowarzyszeń zwykłych !!! ~Ola 30.01.2016, 08:14 Nie często zdarza się tak profesjonalne podejście do przedstawianego zagadnienia. Gratulacje Pani Doktor :) ODPOWIEDZ
  • Super artykuł !!!! ~Marek 28.01.2016, 05:20 Super profesjonalne podejście do poruszanych zagadnień, a także bardzo wnikliwa analiza realnych potrzeb w zakresie funkcjonowania stowarzyszeń zwykłych. Gratuluję!!!! ODPOWIEDZ
  • JESTEM ZA !!! ~STUDENTKA 28.01.2016, 05:16 Bardzo cenie Pani profesjonalne podejście i zaangażowanie w tematykę stowarzyszeń zwykłych!!! Szczere gratulacje Pani Doktor :) ODPOWIEDZ
  • Bardzo trafne spostrzeżenia w zakresie problematyki stowarzyszeń zwykłych ! ~SKARBNIK STOWARZYSZENIA 28.01.2016, 05:11 Bardzo trafne, niezwykle profesjonalne i poważne potraktowanie problemu dotyczącego uproszczonej formy stowarzyszenia. Gratulacje dla Pani. Super artykuł, prosimy o więcej takich bardzo profesjonalnych wypowiedzi ;) ODPOWIEDZ
  • Zdecydowanie popieram !!!! ~Karina 27.01.2016, 07:01 Niezwykle kreatywne i bardzo profesjonalne podejście. Gratuluję Pani Doktor wyczucia tematu :) ODPOWIEDZ
  • [+] Rozwiń komentarz Bardzo trafne spostrzeżenia :) ~PREZESOWA 26.01.2016, 06:18 Zagadnienia przez Panią Doktor podnoszone świadczą o dużym profesjonalizmie; gratuluję wyczucia problemu Droga Pani ;) ODPOWIEDZ
  • BARDZO POLECAM !!!! ~ALA 26.01.2016, 06:14 Bardzo profesjonalne podejście do zagadnień dotyczących stowarzyszeń zwykłych w zakresie ich konstrukcji prawnej. SUPER ARTYKUŁ!!!! ODPOWIEDZ
  • Jestem zdecydowanie za !!! ~Zainteresowana 26.01.2016, 06:11 Niezwykle trafne i potrzebne postulaty, bardzo profesjonalne podejście, doświadczenie i wiedza w podnoszonym temacie stowarzyszeń zwykłych. Gratulacje Pani Doktor !!!!!!! ODPOWIEDZ
  • STOSUNKI PRAWNE ~CZYTELNIK 26.01.2016, 09:22 BARDZO TRAFNE SPOSTRZEŻENIA DR HADROWICZ, !!!!!! ODPOWIEDZ
  • Odblokowanie działania Stowarzyszeń zwykłych SUPER !!!! ~KSIĘGOWA STOWARZYSZENIA 25.01.2016, 06:38 Super artykuł Pani Doktor, upodmiotowienie stowarzyszeń zwykłych niewątpliwie usprawni ich działanie, które dotychczas występowało w obrocie na poziomie marginalnym. Podnoszone zagadnienia uważam za wywód bardzo profesjonalny! ODPOWIEDZ
  • O jak trafne! ~Prezesowa 16.01.2016, 08:17 Bardzo dobry artykul, bardzo trafne, autorka dobrze zorientowana praktycznie i prawnie, Gratulacje ODPOWIEDZ
  • Bardzo przydatne! ~towarzyszka! 29.12.2015, 02:31 Trafne spostrzeżenia pani dr. Hadrowić, Gratulacje!!! Uwielbiam Pani stwierdzenie "ułomnej osoby prawnej" ODPOWIEDZ
  • Bardzo trafne wizje ~członek Organu nadzoru! 29.12.2015, 02:27 Trafne refleksje jak zawsze dr Hadrowicz!!! , trzeba mieć umiejętność dostrzegania głębi problemów występujących w stowarzyszeniach, co za tym idzie konsekwencji. Stowarzyszenia muszą wręcz być stronami w postępowaniach sądowych , bo zawierają umowy, zatrudniają pracowników etc. Więcej takich artykułów;) ODPOWIEDZ
  • [+] Rozwiń komentarz Pytanie o księgowość ~Makarewicz Mieczysław 28.12.2015, 03:55 czy w tej ustawie jest też zatweierdzona możliwość przechodzenoa malych NGO z malym obrotem finansowym z pełnej księgowośći na uproszczoną czyli książkę przychodów i rozchodów ODPOWIEDZ

Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy

  • prawo