Przejdź do treści głównej

Rok po nowelizacji stowarzyszeń – szału nie ma

autor(ka): opr. red. poradnik.ngo.pl, red. fakty.ngo.pl
2017-05-22, 03:33
pixabay.com, CC0 Public Domain
Zmiana Prawa o stowarzyszeniach nie pobudziła jeszcze aktywności społecznej i nie zaowocowała znaczącym wzrostem liczby stowarzyszeń. Nowe przepisy ułatwiają zakładanie organizacji, ale same z siebie nie mobilizują obywateli do zrzeszania się. Przypomnijmy, co takiego wydarzyło się rok temu w ważnej dla III sektora ustawie.

26 października 2015 r. prezydent RP podpisał ustawę o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw. Zakończyło to trwający kilka lat proces mozolnej reformy jednego z ważniejszych dla organizacji pozarządowych aktów prawnych. Większość przepisów nowelizacji zaczęło obowiązywać 20 maja 2016 r. Właśnie minął rok od kiedy stowarzyszenia działają na zmienionych zasadach.

Nowelizacja była najpoważniejszą zmianą wprowadzoną w Prawie o stowarzyszeniach od momentu jego uchwalenia czyli od 1989 r. Na nowo ukształtowała działające w dość niepewnym stanie prawnym stowarzyszenia zwykłe, znacząco, bo o połowę (z 15 do 7) zmniejszyła ilość osób wymaganych do założenia stowarzyszenia rejestrowego, złagodziła nadzór starostw. Rok od wejścia w życie najważniejszych zapisów ustawy o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach nie widać jednak poważniejszych pozytywnych efektów nowych przepisów. Chyba jest jeszcze na nie za wcześnie.

Stowarzyszenia rejestrowe ze szczęśliwą liczbą

Stowarzyszenia rejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym to podstawowy sposób formalizowania aktywności obywatelskiej w Polsce. Nadal jest ich najwięcej – zdecydowanie więcej niż fundacji (pięciokrotnie) czy stowarzyszeń zwykłych. Jednak dynamika powstawania nowych stowarzyszeń systematycznie spada, a fundacji rośnie. Może dlatego, że 15 osób koniecznych do założenia stowarzyszenia niejednokrotnie było wyzwaniem – trudno zebrać tylu chętnych, szczególnie w mniejszych społecznościach. Od 20 maja 2016 r. wystarczy zebrać 7 osób. Rejestrujące się stowarzyszenia nie muszą też obawiać się ingerencji starosty w ich statuty (była to zawsze jedna z głównych barier dla nowo powstających organizacji). 

Sądom rejestrowym pracy nie przybyło

Czy ułatwienia w procesie zakładania stowarzyszeń, które wprowadziła nowelizacja z października 2015 r. spowodowały, że mamy więcej rejestrowanych stowarzyszeń? W drugiej połowie 2016 r. żadnego przyrostu nie dało się zauważyć. Nie ulegała również zmianie, obserwowana od lat, niepokojąca tendencja polegająca na wypieraniu stowarzyszeń przez mniej społecznikowskie (teoretycznie) fundacje. Pół roku to jednak bardzo mało i poniższe dane prezentujemy bardziej z dziennikarskiego obowiązku i dla zaspokojenia ciekawości, niż próbując już dziś ocenić skuteczność nowelizacji.

Nie zmieniła się relacja między spadkiem liczby rejestrowanych stowarzyszeń i wzrostem liczby rejestrowanych fundacji. Wykres poniżej opisuje utrzymujący się trend.


wykres: liczba stowarzyszeń spada, fundacji rośnie – nowelizacja nie zatrzymała niekorzystnego trendu



W drugiej połowie 2016 r. (po wejściu w życie nowych przepisów), nie odnotowano też większej ilości zarejestrowanych stowarzyszeń. Pokazuje to wykres poniżej, na którym porównano liczbę stowarzyszeń rejestrowanych w drugich połowach poszczególnych lat.


wykres: po 20 maja 2016 r. nie zwiększyła się liczba rejestrowanych stowarzyszeń



Stowarzyszenia zwykłe - UŁOMNA osobowość prawna. To znacznie więcej niż jej brak!

Nowelizacja przyniosła poważną zmianę w przepisach dotyczących stowarzyszeń zwykłych (rozdział 6 Prawa o stowarzyszeniach). Zwykłe uzyskały ułomną osobowość prawną, co formalnie bardzo znacząco zmienia ich pozycję w stosunku do wcześniejszej. Bez osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłe mogły bardzo niewiele, np. jedynym źródłem finansowania ich działań były składki. Dziś mogą ubiegać się o dotacje, zbierać darowizny, zawierać umowy. Przy tym nadal do ich założenia wystarczą trzy osoby.

Nowe źródła finansowania stowarzyszeń zwykłych (cykl): * dotacje, ** zbiórki, *** darowizny

Powiaty pracowały nad ewidencją stowarzyszeń zwykłych

Stowarzyszenia rejestrowe powstając zgłaszają się do KRS - oszacowanie ich populacji nigdy nie było bardzo skomplikowane. Inaczej rzecz się miała ze stowarzyszeniami zwykłymi. To właśnie zmiany, które obowiązują od 20 maja 2016 r. umożliwiają śledzenie ich liczby. Od tego momentu powiaty zobligowane są do prowadzenia jednolitej w skali kraju ewidencji stowarzyszeń zwykłych, w oparciu o zapisy ustawy i specjalnego rozporządzenia (zobacz: Nowa ewidencja stowarzyszeń zwykłych już działa). Starsza „ewidencja” nie dawała pewności, co tak naprawdę rejestruje, nie było konieczności jej publikowania w internecie, a powiaty niechętnie ją udostępniały, nie była jednolita.

Zajrzeliśmy w kilka ewidencji i sprawdzaliśmy, czy można z nich dowiedzieć się czegoś o nowych stowarzyszeniach zwykłych. Powstaje ich więcej niż przed nowelizacją? Z prostego porównania ogólnej liczby stowarzyszeń zwykłych do tych, które znajdują się w nowej ewidencji wynika, że stowarzyszeń przybyło (gdyby ogólną liczbę rozdzielić na wszystkie lata od 1989 r. i porównać z okresem po nowelizacji). Jednak tu należy być ostrożnym w szacunkach, ponieważ tylko do niektórych starych ewidencji dotarliśmy, ponadto sposób ich prowadzenia wg starych przepisów rodzi wątpliwości co do jakości danych.

 

tabela: stowarzyszenia zwykłe w ewidencji wybranych powiatów



Został rok na przerejestrowanie stowarzyszenia zwykłego

Jako ostatni wszedł w życie przepis nowelizacji umożliwiający przekształcenie się stowarzyszenia zwykłego w rejestrowe. Taka możliwość istnieje od 1 stycznia 2017 r. (pisaliśmy o tym w informacji: Od 1 stycznia 2017 możliwe przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w rejestrowe). Nie oznacza to jednak, że o nowelizacji możemy zapomnieć.

Ważną datą dla stowarzyszeń zwykłych będzie 20 maja 2018 r. Za rok upłynie okres, kiedy STARE stowarzyszenia zwykłe (stowarzyszenia zwykłe powstałe przed 20 maja 2016 r.) będę musiały uzyskać wpis do nowej ewidencji. Te, które tego nie zrobią, przestaną istnieć z mocy prawa. Mówi o tym art. 10 ustawy o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw.

Art. 10.

  1. W terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stowarzyszenia zwykłe działające na podstawie przepisów dotychczasowych są obowiązane dokonać wpisu do ewidencji, o której mowa w art. 40 ust. 5 ustawy zmienianej w art. 1. Brak wpisu skutkuje rozwiązaniem stowarzyszenia zwykłego z mocy prawa.
  2. Do dnia dokonania wpisu do ewidencji, o którym mowa w ust. 1, stowarzyszenia zwykłe działają na podstawie przepisów dotychczasowych.


Zobacz:


Akty prawne w poradnik.ngo.pl


Jak przestrzegać prawa w NGO, jakie przepisy są ważne dla NGO – dowiesz się w serwisie poradnik.ngo.pl.
Informacja własna portalu ngo.pl

Źródło: inf. własna (poradnik.ngo.pl)
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!
Wyraź opinię 2 0

Skomentuj

KOMENTARZE

  • [+] Rozwiń komentarz Piętnastu czy siedmiu to i tak ciągle niepotrzbni wspólnicy do kasy... ~15-ty 22.05.2017, 03:15 Nadal lepiej założyć fundację i decydować jednoosobowe, nikt nie może podskoczyć. W stowarzyszeniu wprawdzie teraz trzeba mniej bo tylko siedem osób, ale trzeba uzyskać zgodę choćby pozostałych, obowiązkowych sześciu członków, którzy nie zawsze chcą współuczestniczyć w odpowiedzialności. Teraz trzeba zmieniać statuty, dodatkowo rejestrować stowarzyszenia zwykłe i jeszcze kilka innych niedorzeczności, o których ci, którzy wprowadzili te zmiany nawet nie mają pojęcia, bo tak naprawdę z rzeczywistą działalnością stowarzyszeń niewiele mają wspólnego. Narobiono tylko kłopotów i nic więcej z tego nie ma. ODPOWIEDZ

Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy

  • aktywność obywatelska
  • członkowie stowarzyszeń
  • dialog społeczny, społeczeństwo obywatelskie
  • nadzór
  • organizacje pozarządowe
  • prawa obywatela
  • prawo
  • społecznicy
  • zarząd