Przejdź do treści głównej

Zarządzie, czy wiesz, jak czytać sprawozdanie finansowe? Cz. I: rachunek zysków i strat

autor(ka): oprac. red. poradnik.ngo.pl
2017-05-24, 04:04
Sprawozdanie finansowe, którego sporządzenie jest obowiązkiem każdej organizacji pozarządowej, przyjmuje cały zarząd NGO, choć często zdarza się, że mało kto rozumie podane w nim cyfry i zapisy. Podpowiadamy, zaczynając od rachunku zysków i strat, jak czytać sprawozdanie, by z czystym sumieniem je podpisać i wysłać do urzędu skarbowego.

Każda organizacja sporządza sprawozdanie finansowe – wyjątkiem są organizacje, które prowadzą uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów.

Sprawozdanie finansowe jest zazwyczaj sporządzone przez księgowych lub biura rachunkowe. Jego zatwierdzenie to rola zarządu lub innych organów, jak walne czy organ kontroli wewnętrznej - zależy to od zapisów w statucie. Jednak niezależnie od tego, kto formalnie sprawozdanie zatwierdza, to zarząd ponosi za nie odpowiedzialność. Powinien więc dobrze wiedzieć, co się w nim znajduje.

Zawartość sprawozdań i dostępne dla NGO wzory

Sprawozdanie składa się z trzech części:

  1. bilansu,
  2. rachunku zysków i strat
  3. informacji dodatkowej.

Ustawa o rachunkowości pozwala organizacjom pozarządowym na stosowanie 3 wzorów sprawozdań – w zależności od tego, jakiej wielkości jest organizacja (zobacz z jakich wzorów korzystają organizacje sprawozdając się za 2016 r.).

Dodatkowo ustawa pozwala modyfikować podane wzory – opuszczać część pozycji (lub wpisywać do nich zero), jeśli nas nie dotyczą lub też dopisywać – rozwinąć wzór, jeśli uznamy (księgowy uzna) że jest potrzeba bardziej szczegółowego opisu jakiegoś zagadnienia.

Ponadto może się zdarzyć, że osoba sporządzająca sprawozdanie wybiera określony wzór z powodu swoich przyzwyczajeń, i nie jest to wzór najlepiej pasujący do wielkości czy potrzeb organizacji.

Zarządy organizacji mogą więc mieć w praktyce do czynienia ze sprawozdaniami o różnej zawartości. Dlatego nie ma uniwersalnej, a jednocześnie szczegółowej instrukcji badania sprawozdań przez zarządy. Poniżej staramy się zwrócić uwagę na najważniejsze elementy, które powinny wystąpić w każdym sprawozdaniu, niezależnie od użytego wzoru (i dokonanych modyfikacji), a także opisać części sprawozdania specyficzne dla organizacji pozarządowych (np. ujmujące działalność nieodpłatną i odpłatną pożytku).

Zacznij od rachunku

We wzorach sprawozdań z ustawy o rachunkowości pierwszym elementem sprawozdania jest bilans - dopiero po nim występuje rachunek zysków i strat. Mimo to, zarówno sporządzając sprawozdanie, jak i dokonując jego analizy lepiej jest zacząć od rachunku.

Czym jest rachunek zysków i strat

Najogólniej ujmując, liczby z rachunku zysków i strat informują o tym, jakie były wpływy, czyli przychody organizacji w danym roku oraz jakie były wydatki, czyli koszty tej organizacji w tymże roku.

Na samym dole tabeli (rachunku) znajduje się podsumowanie, informujące o tym, czy w danym roku organizacja osiągnęła zysk, czy ma stratę. Zysk jest wtedy, kiedy przychodów było więcej niż kosztów (to nadwyżka przychodów nad kosztami), a strata w sytuacji odwrotnej – czyli kiedy kosztów było więcej niż przychodów.

Przykładowy rachunek ze wskazanym podsumowaniem (wzór dla jednostki mikro – zobacz cały przykład wypełnionego sprawozdania z zastosowaniem tego wzoru)

Ważną rzeczą jest też to, że rachunek zysków i strat (a także bilans, o którym napiszemy w kolejnym tekście) sporządzany jest przez porównanie z rokiem poprzednim. W tabeli widać rok, za który się organizacja sprawozdaje, oraz rok poprzedni. Takie zestawienie może pomóc stwierdzić, w jakim miejscu jest organizacja – czy się rozwija, czy ogranicza działanie. Jeszcze lepszą perspektywę uzyskamy, jeśli przy analizie bieżącego sprawozdania sięgniemy też do poprzednich.

Duże różnice w analogicznych kwotach w zestawionych latach powinny zwrócić uwagę członków zarządu. Szczególnie nowe zarządy, które dopiero niedawno rozpoczęły sterowanie organizacją, muszą dokonać analizy takich różnic - pomogą im one zorientować się w kondycji NGO.

Ważna informacja dodatkowa
Ponieważ rachunek wyników zawiera tylko liczby i nazwy punktów, nie jest łatwo zrozumieć, z czego one wynikają i co oznaczają. Wyjaśnienie tego znajduje się w informacji dodatkowej – bardzo istotnej części sprawozdania finansowego. Dlatego właśnie zarówno rachunek wyników, jak i bilans najlepiej czytać razem z tą informacją (o informacji dodatkowej i bilansie napiszemy w kolejnych artykułach).


W dostępnych dla organizacji pozarządowych wzorach sprawozdań (poza wzorem najprostszym – dla jednostki mikro) ustawodawca pozwala na wybór miedzy dwoma wariantami rachunku zysków i strat: wariantem porównawczym a wariantem kalkulacyjnym. NGO wybierają zwykle wariant kalkulacyjny, który dzieli przychody i koszty wg typów prowadzonych działań, i bardziej sprawdza się przy realizacji projektów.

Przychody organizacji pozarządowej w rachunku zysków i strat

Przychody organizacji to składki członkowskie, darowizny, kwoty uzyskane dzięki organizacji zbiórek publicznych, kwoty z 1%, dotacje. W małej organizacji, która zastosuje najprostszy wzór sprawozdania (dla jednostek mikro) przychody te mogą zostać zsumowane w jednym miejscu rachunku jako przychody podstawowej działalności operacyjnej. Organizacje stosujące dwa pozostałe dostępne wzory (bardziej skomplikowane) odnajdą te przychody w punkcie „POZOSTAŁE przychody operacyjne” – „pozostałe” ponieważ poprzedzają je w tabeli przychody ze sprzedaży.

Przykład: przychody z działalności gospodarczej przed przychodami operacyjnymi w rachunku zysków i strat (wzór sprawozdania z zał. 1 do ustawy o rachunkowości).

Dopytajmy, jeśli mamy wątpliwość co do wysokości kwoty ujętej w przychodach operacyjnych. Można poprosić księgowego lub biuro o zestawienie, które jest podstawą do wyliczenia konkretnej kwoty - co się na tę kwotę składa (ta rada jest uniwersalna – dopytujmy w przypadku innych kwot, jeśli ich wielkość nas zaskakuje, nie rozumiemy, skąd się biorą, bardzo różnią się od kwot z lat poprzednich etc.).


Rachunek może zawierać jeszcze punkt „Przychody finansowe” lub „Pozostałe przychody i zyski, w tym aktualizacja wartości aktywów”, gdzie znajdą się takie przychody, jak np. odsetki z konta bankowego czy z lokat.

Gdzie znajdzie się działalność odpłatna, a gdzie gospodarcza organizacji pozarządowej

Jeśli organizacja pozarządowa prowadzi odpłatną działalność pożytku publicznego, musi to zostać wyróżnione w rachunku zysków i strat (szczególnie w przypadku, kiedy organizacja stosuje inny niż najprostszy – czyli dla jednostek mikro – wzór sprawozdania). Wtedy „pozostałe przychody operacyjne” mogą w rachunku zostać rozbite na:

  • przychody działalności statutowej nieodpłatnej (gdzie znajdą się wymienione już wyżej najczęstsze przychody organizacji czyli dotacje, składki, 1% etc.) oraz
  • przychody działalności statutowej - odpłatnej działalności pożytku publicznego.

Powyższych pozycji dotyczących działalności statutowej nie znajdziemy we wzorach z ustawy o rachunkowości. Są one przykładem rozwinięcia wzorów na potrzeby NGO, na które pozwala ustawa (art. 50 ust. 1).

Inaczej jest w przypadku przychodów z działalności gospodarczej. W rachunku zysków (poza wzorem dla jednostek mikro) „przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów” znajdują się na samym początku tabeli i są wyraźnie odróżnione od przychodów operacyjnych, grupujących większość przychodów organizacji pozarządowej.

Opis kosztów w rachunku zysków i strat

Koszty w rachunku zysków i strat grupowane są tak jak przychody. Czyli będziemy mieli „pozostałe koszty operacyjne” zaraz pod „pozostałymi przychodami operacyjnymi” czy też „koszty finansowe” pod „przychodami finansowymi”.

Analogicznie jeśli w sprawozdaniu organizacji pozarządowej znajduje się rozbicie na przychody działalności statutowej nieodpłatnej i przychody działalności statutowej – odpłatnej, to tak samo rozbite będą koszty.

Przykładowy fragment rachunku (wzór dla jednostki małej)


By dowiedzieć się, czego konkretnie dotyczyły koszty, składające się na kwoty zapisane w sprawozdaniu, odwołujemy się do informacji dodatkowej, do części z informacją o strukturze kosztów. Co warto sprawdzać? Jeśli po stronie przychodów była dotacja w wysokości x zł, to po stronie kosztów również powinna być ona wskazana, z identyczną kwotą (oczywiście przy założeniu, że projekt z dotacji został w całości zrealizowany i rozliczony).

Jeśli były wskazane przychody z działalności odpłatnej, to tu powinny być wskazane też jej koszty. Warto przy okazji przypomnieć, że działalność odpłatna nie może przynosić zysku (czyli koszty nie mogą być mniejsze niż przychody), gdyż staje się ona działalnością gospodarczą (zobacz jakie mogą być tego konsekwencje).

Podsumowanie rachunku

Tabelę z rachunkiem zysków i strat zamyka podsumowanie, czyli odjęcie kosztów od przychodów. Najpierw pojawia się zysk (lub strata) BRUTTO, czyli dokładne podsumowanie wpisanych w przychody i koszty liczb.

Niżej znajduje się kwota podatku dochodowego. W przypadku dużej części organizacji kwota podatku wyniesie zero. W najprostszym dostępnym dla NGO wzorze rachunku (wzorze dla jednostek mikro) podsumowanie zaczyna się właśnie od kwoty podatku (pominięty jest wiersz z zyskiem lub stratą brutto).

Na samym końcu mamy zysk (lub stratę) NETTO, czyli po odjęciu podatku (kwota podatku odejmowana jest od kwoty zysku lub straty brutto). W najprostszym wzorze rachunku (wzorze dla jednostek mikro), jeśli organizacja nie prowadzi działalności gospodarczej, zysk (lub strata) zastąpiona jest pozycją „Wynik finansowy netto ogółem” (tu wzór dla jednostek mikro przypomina stary wzór sprawozdania dedykowany NGO nieprowadzącym działalności gospodarczej, który przestał obowiązywać w 2014 r.).

Pozycja „zysk (strata) netto” kończy rachunek zysków i strat. Jedną część sprawozdania finansowego mamy przeanalizowaną. Zostaje nam bilans oraz informacja dodatkowa. Ale o tym w kolejnych odcinkach.


Jak przestrzegać prawa w NGO, jakie przepisy są ważne dla NGO – dowiesz się w serwisie poradnik.ngo.pl.


Poznaj ofertę SCWO: warszawa.ngo.pl/scwo



Źródło: inf. własna (poradnik.ngo.pl)
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!
Wyraź opinię 8 0

Skomentuj

KOMENTARZE

Nie ma żadnych komentarzy

Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy

  • dokumentowanie działań
  • obowiązki
  • organizacje pozarządowe
  • prawo
  • sprawozdania
  • władze organizacji
  • zarząd
  • zarządzanie