Przejdź do treści głównej

Z perspektywy NGO. Prawa i obowiązki dziennikarza

autor(ka): Jarosław Greser, poradnik.ngo.pl
2017-08-03, 03:33
pixabay.com, CC0 Public Domain
Budowanie wizerunku organizacji wymaga współpracy z dziennikarzami. Zazwyczaj układa się ona dobrze. Dla uniknięcia kłopotów warto jednak poznać prawa i obowiązki obu stron we wzajemnych relacjach.

Organizacje pozarządowe mogą występować w roli prasy (w roli wydawcy), choćby tylko publikując w internecie. Mogą też występować w innej roli – być obiektem zainteresowania dziennikarzy. Najbardziej profesjonalne wykorzystają tych ostatnich do budowania swojego wizerunku. Niezależnie od tego czy jesteśmy „na celowniku”, czy sami „śledzimy i dociekamy”, czy prowadzimy serwis informacyjny, czy też właśnie próbujemy zainteresować naszymi działaniami media, każdej NGO przyda się wiedza o Prawie prasowym, w tym o obowiązkach i przywilejach dziennikarzy.

Definicja prasy

Podstawowym aktem prawnym regulującym pracę dziennikarza jest ustawa Prawo prasowe. Ustawa ta definiuje pojęcie PRASY (w art. 7. ust. 2. pkt. 1). Prasa to publikacje periodyczne, które nie tworzą zamkniętej, jednorodnej całości, ukazujące się NIE RZADZIEJ niż raz do roku, opatrzone stałym TYTUŁEM albo nazwą, numerem bieżącym i datą, a w szczególności:

  1. dzienniki i czasopisma,
  2. serwisy agencyjne,
  3. biuletyny,
  4. programy radiowe i telewizyjne.

Prasą są także wszelkie istniejące i powstające w wyniku postępu technicznego środki masowego przekazywania. Należy więc uznać, że definicja obejmuje również treści rozpowszechniane za pomocą Internetu.

Czy strona internetowa NGO to „prasa”?

Czy zatem strona www organizacji jest prasą w rozumieniu ustawy? Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego może nią być. Decyduje o tym nie forma przekazu, ale spełnienie wymogów wskazanych w ustawie1.

Kontrowersje dotyczą w szczególności blogów. Sądy różnie orzekają w takich sprawach. W nowszym orzecznictwie uznaje się, że co do zasady nie są prasą, ponieważ nie są formą publikacji na tyle zamkniętą i jednorodną, aby wypełniać przesłanki ustawowe.

Można przyjąć, że jeżeli organizacja prowadzi portal na bieżąco przekazujący wiadomości z gminy to może być on uznany za prasę. Natomiast w sytuacji gdy publikowane są nieregularnie informacje o projektach to taka strona nie będzie traktowana jak prasa.

Definicja dziennikarza

Dziennikarzem jest osoba zajmująca się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych, pozostająca w stosunku pracy z redakcją albo zajmująca się taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji.

Inaczej mówiąc dziennikarzem nie będzie osoba komentująca wpisy w sieci, ponieważ nie robi tego na zlecenie redakcji. Wobec takiej osoby Prawo prasowe nie ma zastosowania.

Obowiązki dziennikarza

Ustawa Prawo prasowe nakłada na dziennikarzy następujące obowiązki i zakazy:

  1. obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych,
  2. zakaz publikacji danych osobowych i wizerunku stron postępowania i świadków,
  3. zakaz publikacji informacji bez zgody osób udzielających informacji,
  4. zakaz wypowiadania w prasie opinii co do rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym przed wydaniem orzeczenia w I instancji,
  5. zakaz publikowania informacji utrwalonych fonicznie lub wizualnie bez zgody osób udzielających informacji,
  6. wymóg autoryzacji dosłownie cytowanej wypowiedzi, o ile nie była ona uprzednio publikowana,
  7. zakaz publikowania informacji, jeżeli osoba udzielająca jej zastrzegła to ze względu na tajemnicę zawodową,
  8. obowiązek zachowania w tajemnicy danych informatorów.

Szczególna staranność i rzetelność dziennikarza

W praktyce największe znaczenie ma pierwszy ze wskazanych wyżej obowiązków (pkt. a), ponieważ niedochowanie go może prowadzić do naruszenia dóbr osobistych.

więcej o dobrach osobistych przeczytasz w informacji:
Dobra osobiste (w) organizacji pozarządowej


Na obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności przy zbieraniu materiałów prasowych składa się przede wszystkim sprawdzenie zgodności z prawdą uzyskanych wiadomości lub podanie ich źródła. Oznacza to również ocenę informacji w kontekście innych znanych faktów. Na przykład opisując defraudację środków z projektu na podstawie donosu osoby skonfliktowanej z zarządem, dziennikarz podaje jednocześnie, że prowadzone w NGO kontrole nie potwierdzają ubytku środków.

Dotyczy to również sytuacji, w której dziennikarz ma uzasadnione przypuszczenie, co do faktów, ale nie są one potwierdzone przez odpowiednie organy takie jak sądy. Na przykład w wyniku śledztwa dziennikarskiego stwierdzono zaniedbania w domu pomocy społecznej, które mogą zagrozić życiu podopiecznych. Dziennikarz może opublikować taki materiał, kiedy interes społeczny wymaga ich niezwłocznego ujawnienia, ale nie może stwierdzić, że popełniono przestępstwo. Może jedynie wskazać, że jest uzasadnione podejrzenie takiego zdarzenia.

Przychodzi dziennikarz do NGO, czyli prawa dziennikarzy

Oprócz obowiązków dziennikarze mają również uprawnienia dotyczące zbierania informacji. Zgodnie z artykułem 4 Prawa prasowego organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności.

Art. 4. ust. 1. Prawa prasowego
Przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności.


Niezależnie od tego dziennikarze mogą korzystać z uprawnień jakie daje im ustawa o dostępie do informacji publicznej. Jest to inny tryb od opisanego w Prawie prasowym. Dziennikarz może więc wybrać według własnej preferencji drogę do uzyskania potrzebnych mu informacji.

Odpowiedzialność dziennikarzy i innych osób

Do odpowiedzialności za naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego stosuje się zasady przewidziane w Kodeksie cywilnym. Ustawa Prawo prasowe wprowadza dodatkowe reguły. Dotyczą one między innymi podmiotu odpowiedzialnego za naruszenie, czyli osoby, która jest pozwana, na przykład w procesie o naruszenie dóbr osobistych.

Kto może być osobą pozwaną? Odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego ponoszą autor, redaktor lub inna osoba, którzy spowodowali opublikowanie materiału. Jednak nie wyłącza to odpowiedzialności wydawcy.

Odpowiedzialność może ponieść ktoś inny niż autor. Na przykład jeżeli w trakcie audycji nadawanej na żywo uczestnik obrazi inną osobę, to odpowiedzialność prawną poniesie osoba formułująca zarzuty. Jeżeli jednak audycja została najpierw nagrana, a później wyemitowana, za jej treść odpowiadają redaktorzy2.

Warto pamiętać, że narusza dobra osobiste nie tylko pierwsza wypowiedź o danej treści, ale również jej powielenia, chyba że przyjmą wyłącznie charakter informacji o dokonanym naruszeniu dóbr osobistych3. Nie ma znaczenia w tym przypadku forma powielenia. To znaczy, że jeżeli zarzut został przedstawiony w audycji telewizyjnej, a inna osoba powtórzyła go na swojej stronie internetowej to również będzie ponosić odpowiedzialność.

Co to jest sprostowanie

Sprostowanie jest specjalną instytucją przewidzianą w prawie prasowym, która ma służyć wyjaśnieniu nieścisłej lub nieprawdziwej wiadomości zawartej w materiale prasowym. Informacja taka nie musi naruszać dóbr osobistych, wystarczy że nie odpowiada prawdzie lub może być tak interpretowana.

Podstawą zamieszczenia sprostowania jest artykuł 31 Prawa prasowego, który określa następujące warunki dla tej instytucji:

  1. sprostowanie musi odnosić się do faktów, nie do ocen,
  2. sprostowanie powinno zawierać podpis wnioskodawcy, jego imię i nazwisko lub nazwę oraz adres korespondencyjny, który może zostać zastrzeżony do wiadomości redakcji,
  3. sprostowanie powinno zostać nadane w placówce pocztowej operatora pocztowego lub złożone w siedzibie odpowiedniej redakcji, na piśmie w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia opublikowania materiału prasowego,
  4. tekst sprostowania nie może przekraczać dwukrotnej objętości fragmentu materiału prasowego, którego dotyczy, ani zajmować więcej niż dwukrotność czasu antenowego, jaki zajmował dany fragment przekazu,
  5. sprostowanie powinno być sporządzone w języku polskim lub w języku, w którym opublikowany został materiał prasowy będący przedmiotem sprostowania.

Redaktor naczelny właściwego dziennika lub czasopisma jest zobowiązany sprostowanie opublikować bezpłatnie, bez skrótów ani innych zmian, w następujących terminach:

  1. w elektronicznej formie dziennika lub czasopisma, w której zamieszczono materiał prasowy będący przedmiotem sprostowania - w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania sprostowania,
  2. w dzienniku - w najbliższym przygotowywanym do druku numerze, a w przypadku braku możliwości technicznych w numerze następnym, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania sprostowania,
  3. w czasopiśmie - w najbliższym od dnia otrzymania sprostowania lub następnym po nim przygotowywanym do opublikowania numerze,
  4. w innym niż dziennik przekazie za pomocą dźwięku lub obrazu i dźwięku - w najbliższym analogicznym przekazie.

Sprostowanie w drukach periodycznych powinno być opublikowane w tym samym dziale i taką samą czcionką, co materiał prasowy, którego dotyczy, pod widocznym tytułem „Sprostowanie”. W przypadku przekazu za pomocą dźwięku lub obrazu i dźwięku sprostowanie powinno być wyraźnie zapowiedziane oraz nastąpić w przekazie tego samego rodzaju i o tej samej porze.

Tekst sprostowania nie może być komentowany w tym samym numerze, przekazie lub w elektronicznej formie dziennika lub czasopisma tego samego dnia. Nie wyklucza to jednak prostej zapowiedzi polemiki lub wyjaśnień.

Kiedy można, a kiedy trzeba odmówić publikacji sprostowania

Redaktor OBLIGATORYJNIE odmawia opublikowania sprostowania, jeżeli jest ono:

  1. nierzeczowe lub nie odnosi się do faktów,
  2. zostało nadane lub złożone po upływie terminu lub nie zostało podpisane,
  3. zawiera treść karalną,
  4. podważa fakty stwierdzone prawomocnym orzeczeniem dotyczącym osoby dochodzącej publikacji sprostowania.

Redaktor MOŻE odmówić opublikowania sprostowania, jeżeli:

  1. odnosi się ono do wiadomości poprzednio sprostowanej,
  2. jest autorstwa osoby, której nie dotyczą fakty przytoczone w prostowanym materiale,
  3. zawiera sformułowania powszechnie uznawane za wulgarne lub obelżywe.

Jak odmówić publikacji sprostowania

Odmawiając opublikowania sprostowania, redaktor naczelny jest obowiązany niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania sprostowania, przekazać wnioskodawcy pisemne zawiadomienie o odmowie i jej przyczynach.
 

Podsumowanie

Jeżeli jesteś niezadowolony z materiału w prasie, telewizji lub internecie pamiętaj, że masz specjalne uprawnienia wynikające z prawa prasowego. Żeby z nich skorzystać musisz ustalić czy:

  1. materiał jest materiałem prasowym,
  2. osoba go tworząca jest dziennikarzem,
  3. kto jest odpowiedzialny za publikację materiału.

Na dziennikarzach spoczywają specjalne obowiązki i ich naruszenie grozi odpowiedzialnością cywilną i karną. Szczególnie ważnym jest obowiązek zachowania staranności i rzetelności. Ma to zapobiegać publikowaniu niesprawdzonych materiałów, które wyrządzają szkodę innym osobom.

Ochronie przed nierzetelnymi publikacjami służy również sprostowanie.

 

1 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2010 r., III KK 250/10
2 K. Piasecki, Komentarz do art. 23 Kodeksu cywilnego, LEX 2003
3 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1983 r., II CR 160/83
 


Jak przestrzegać prawa w NGO, jakie przepisy są ważne dla NGO – dowiesz się w serwisie poradnik.ngo.pl.


Poznaj ofertę SCWO: warszawa.ngo.pl/scwo



Źródło: inf. własna (poradnik.ngo.pl)
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!
Wyraź opinię 1 0

Skomentuj

KOMENTARZE

Nie ma żadnych komentarzy

Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy

  • jawność
  • organizacje pozarządowe
  • PR, promocja, wizerunek
  • prawo
  • społecznicy
  • władze organizacji