Co to jest dotacja?

Dotacjami są - zgodnie z ustawą o finansach publicznych (art. 106, ust 2, pkt. 1, ppkt d) - podlegające szczególnym zasadom rozliczania, wydatki budżetu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie zdań zleconych do realizacji organizacjom pozarządowym.

Dotacje te nazywamy "dotacjami celowymi", w odróżnieniu od „dotacji podmiotowych”, które są finansowaniem działalności bieżącej podmiotu i nie przysługują organizacjom pozarządowym.

Zrozumienie czym jest dotacja, jest niezwykle istotne dla organizacji, które podejmują się realizacji jakichkolwiek zadań publicznych. Podpisanie umowy na realizację zadania publicznego, skutkuje otrzymaniem dotacji ze środków publicznych, ale w ślad za tym nakłada na organizację szereg obowiązków wynikających z ustaw. Organizacja bierze więc na siebie nie tylko zobowiązanie, polegające na realizacji konkretnego zadania, ale również gospodarowania środkami z dotacji na zasadach analogicznych do tych, jakim podlegają instytucje publiczne.

Obowiązki te określa ustawa o finansach publicznych. Do najważniejszych należy zaliczyć obowiązek przestrzegania prawa zamówień publicznych. Ponieważ jednak jednorazowe wydatki realizowane przez organizacje rzadko przekraczają równowartość kwoty 14 tys. euro, stąd w znakomitej większości sektor pozarządowy nie styka się z tą ustawą.

Organizacja jest również zobowiązana (art. 132) do prowadzenia wyodrębnionej ewidencji księgowej środków otrzymanych z dotacji oraz wydatków dokonywanych z tych środków.

Kolejne reguły dotyczące środków publicznych to zasada jawności i przejrzystości finansów publicznych, która sprawia, że informacja o kwocie i celu każdej dotacji musi być opublikowana (art. 12, ust. 3, pkt 7), zaś wszelkie inne dane dotyczące sposobu jej wydatkowania także mogą być przedmiotem kontroli oraz upublicznienia.

Z dotacjami udzielanymi ze środków publicznych wiążą się istotne konsekwencje dla organizacji, związane z zasadami tworzenia i uchwalania budżetu. Dotacja otrzymana przez nią musi być wykorzystana do końca roku budżetowego (art. 131, ust. 2, pkt 3), w przeciwnym wypadku ulega zwrotowi. Za wykorzystanie dotacji uznaje się zasadniczo zapłatę za zrealizowane zadania (art. 144, ust. 4). Oznacza to, że w przypadku dotacji rocznej wszystkie środki muszą zostać wydatkowane, zgodnie z ofertą do dnia 31 grudnia, zaś w przypadku dotacji wieloletnich, wydatkowane muszą być środki przewidziane na dany rok kalendarzowy, w przeciwnym wypadku podlegają one zwrotowi. Zwrotowi podlegają również środki z dotacji wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, a więc inaczej niż w kosztorysie będącym załącznikiem do podpisanej przez organizację umowy (art. 145, pkt 1).