Czy mogę domagać się informacji na temat podejmowanych przez urzędników decyzji?

Kwestie związane z dostępem do informacji na temat pracy administracji reguluje przede wszystkim ustawa o dostępie do informacji publicznej.

Prawo uzyskiwania informacji ma każdy – osoba fizyczna, organizacja, co ważne nie musi wskazywać uzasadnienia ani celu, do jakiego są mu te informacje potrzebne.

Zgodnie z ustawą (art. 6, ust. 1) udostępnieniu podlegają informacje dotyczące między innymi:

zamierzeń władz,

projektów aktów normatywnych (ustaw, uchwał),

programów w zakresie realizacji zadań publicznych,

podmiotów publicznych – ich struktury, organizacji, władz, kompetencji, zasad funkcjonowania, majątku.

Jawne są również dokumenty urzędowe:

akty administracyjne (decyzje, postanowienia),

dokumentacja przebiegu i efektów kontroli,

stanowiska zajęte przez organy i funkcjonariuszy publicznych,

treść wystąpień i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej.

Jak widać z powyższego (niepełnego) katalogu zakres dostępnych informacji jest bardzo szeroki i pozwala na monitorowanie działań władz publicznych przez organizacje.

Ustawa przewidziała trzy sposoby udostępnienia informacji publicznych (art. 7, ust 1). Są to:

ogłaszanie w Biuletynie Informacji Publicznej,

udostępnienie na wniosek zainteresowanego

oraz możliwość wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów.

Pierwszym i najłatwiejszym sposobem dostępu jest internetowy Biuletyn Informacji Publicznej – tak zwany BIP, znajdujący się na stronie internetowej www.bip.gov.pl. Można do niego dotrzeć przez stronę główną, na której wyszukamy interesujący nas urząd i zamieszczone dokumenty lub przez link, który musi się znajdować na stronach internetowych interesującego nas urzędu. Znajdziemy tam między innymi:

informacje o strategiach oraz programach przygotowanych i uchwalonych przez władze publiczne,

projekty uchwał,

informacje o władzach publicznych, podlegających im jednostkach organizacyjnych i ich zasadach funkcjonowania,

dane dotyczące majątku publicznego.

Powyższe informacje są obowiązkowe i muszą być zamieszczone w Biuletynie oraz na bieżąco aktualizowane. O informacje, których tam nie znajdziemy, można wystąpić i powinny być one udostępnione w formie ustnej lub pisemnej, w terminie nie dłuższym niż 14 dni.

Jeśli organ administracji nie udostępni informacji w tym terminie, jest zobowiązany do powiadomienia o powodach opóźnienia i określenia terminu nie dłuższego niż 2 miesiące.

Dostęp do informacji jest bezpłatny. Jeśli jednak urząd udostępniający informacje ponosi dodatkowe koszty, na przykład związane z powieleniem dużej ilości materiałów, może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom.

Należy zwrócić uwagę, że nie płacimy w tym wypadku za informację. Pobrana opłata to tylko refundacja kosztów papieru czy nośnika elektronicznego, na którym wydano informację.

Podmiot publiczny może odmówić informacji, jeśli nie może być ona udostępniona we wnioskowanej formie. Odmowa następuje w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do organu drugiej instancji, zgodnie z Kodeksem Postępowania Administracyjnego.

Ostatnim wymienionym w ustawie sposobem uzyskiwania informacji publicznych jest możliwość udziału w posiedzeniach kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów (art. 18). Warto zwrócić uwagę, że łączne spełnienie tych warunków bardzo ten dostęp ogranicza. W myśl tego przepisu każdy ma prawo przyglądać się obradom parlamentu, sejmiku wojewódzkiego, rady powiatu, rady gminy. W zależności od możliwości technicznych może być to prawo wstępu na salę obrad lub oglądania transmisji z nich w telewizji lub słuchanie jej w radiu. Przedstawiciele organizacji nie mogą żądać na podstawie tego przepisu możliwości uczestniczenia w posiedzeniu kolegium wojewody czy zarządu powiatu. Są to ciała kolegialne, ale nie pochodzące z powszechnych wyborów. Zapoznać więc można się tylko z protokołami posiedzeń oraz podjętymi podczas tych posiedzeń rozstrzygnięciami.

Na zakończenie warto dodać, że w praktyce stosowanie zasad jawności życia publicznego nie jest łatwe i często można napotkać na opór władz w udostępnianiu informacji. Z tego powodu ustawodawca przewidział stosowne sankcje. Odmowa udostępnienia informacji publicznej, wbrew prawu podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 23).