Co to jest kontrola państwowa i na czym polega?

Kontrola państwowa to ogół działań polegający na nadzorze jednych organów państwowych nad innymi, a także nadzór tych organów nad instytucjami, przedsiębiorstwami i obywatelami.

Trybunał Stanu kontroluje członków rządu, sejm udziela rządowi wotum zaufania lub nieufności, rada gminy głosuje co roku absolutorium dla burmistrza.

Organem kontroli państwowej jest również Rzecznik Praw Obywatelskich i Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.

Wzajemna kontrola i uzyskiwana dzięki temu równowaga pomiędzy władzą ustawodawczą, władzą wykonawczą i władzą sądowniczą nie dotyczy bezpośrednio organizacji pozarządowych. Natomiast zakres, w jakim organizacje pozarządowe współpracują z administracją publiczną, w szczególności wykorzystywanie przez nie środków publicznych, może być przedmiotem kontroli państwowej.

Rolę głównego urzędu kontrolującego działanie wszelkich organów państwa pełni Najwyższa Izba Kontroli (NIK). Jest to instytucja państwowa, podlegająca bezpośrednio sejmowi, która kontroluje działalność organów administracji rządowej, samorządowej, a także inne jednostki i podmioty (także niepubliczne) w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki budżetowe (państwowe lub komunalne). Oznacza to, że każda organizacja pozarządowa, która korzysta ze środków publicznych lub majątku publicznego może być przez NIK skontrolowana.

Z kolei instytucją powołaną do kontroli i nadzoru finansowego samorządów terytorialnych są regionalne izby obrachunkowe (RIO). To również instytucja państwowa, podlegająca Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, sprawująca nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych oraz kontrolująca gospodarkę finansową i przestrzeganie prawa zamówień publicznych w jednostkach, związkach i stowarzyszeniach samorządu terytorialnego, a także w innych podmiotach, które wykorzystują dotacje z budżetu jednostek samorządu terytorialnego. Oznacza to, że przedstawiciele tej instytucji są również uprawnieni do kontroli organizacji pozarządowych w zakresie otrzymywanych przez nie dotacji ze środków publicznych.