Czy organizacje pozarządowe mają obowiązek stosowania przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych?

Nowelizacja ustawy Prawo zamówień publicznych (pzp) z dnia 2 grudnia 2009 r. (weszła w życie 29 stycznia 2010 r.) uchyliła art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy Prawo zamówień publicznych. To na podstawie tego zapisu dotychczas organizacje często były zobowiązane do stosowania przepisów ustawy. Od końca stycznia 2010 r. artykuł ten jest uchylony, a więc podmioty prywatne (określone w ustawie jako "inne podmioty") – w tym organizacje pozarządowe – nie muszą stosować tych przepisów.

Celem ustawodawcy wprowadzającego zwolnienie podmiotów prywatnych z obowiązku stosowania skomplikowanych procedur zamówień publicznych było przede wszystkim usprawnienie wydatkowania środków europejskich. Wydatkowanie środków publicznych nie pozostało jednak bez żadnej kontroli, wprowadzono nowy artykuł 3 ust. 3. Daje on instytucjom publicznym możliwość wprowadzenia swoich ograniczeń w zakresie wydatkowania środków przyznanych przez nie innym podmiotom, a więc także organizacjom pozarządowym, zgodnie z zasadą równego traktowania, uczciwej konkurencji i przejrzystości.

Zasada konkurencyjności

Jak te zasady mogą być stosowane? Przykład mamy już w umowach o dofinansowanie w ramach EFS, w których ubiegłoroczny zapis o stosowaniu ustawy pzp został zastąpiony zapisem o konieczności stosowania zasady konkurencyjności przy zamówieniach o wartości netto (bez VAT) powyżej 14.000 euro (a więc ustawowego progu zamówień publicznych), liczonej według obowiązującego kursu dla zamówień publicznych [obecnie wynosi on 1 euro = 3,839 zł (aktualne dane http://www.uzp.gov.pl/na-skroty/kurs-euro)].

Zasada ta ma tylko kilka wyznaczonych, koniecznych elementów takich, jak np.:

publikacja ogłoszenia o zamówieniu na stronie internetowej oraz wywieszenie informacji w biurze organizacji;

wysłanie zapytania ofertowego do co najmniej trzech potencjalnych wykonawców;

sporządzenie protokołu z przeprowadzonego postępowania;

prowadzenie dokumentacji w formie pisemnej (dla pewnych dokumentów dopuszczalna dokumentacja elektroniczna).

Organizacja wewnętrznie może określić sposoby realizacji tej zasady, uwzględniając narzucone wymagania instytucji finansującej. Dokument opisujący daną procedurę oraz zgromadzona wymagana dokumentacja dotycząca konkretnych zamówień są dobrym potwierdzeniem wypełnienia zapisów umowy w tym zakresie.

Dobrą praktyką wewnątrz organizacji jest przyjęcie zasad równego traktowania, uczciwej konkurencji i przejrzystości jako obowiązujących przy wyborze wykonawców różnych usług zlecanych przez organizację.

Każda instytucja przyznająca środki finansowe organizacjom ma prawo narzucić swoje zasady dokonywania zakupu usług czy towarów, włącznie z wyznaczeniem obowiązku stosowania wszystkich procedur zapisanych w ustawie prawo zamówień publicznych. Możemy więc spotkać się z zapisem w umowie o dofinansowanie, narzucającym nam konieczność stosowania procedur ustawy pzp.

Warto też zaznaczyć, że pozostał w mocy art. 3 ust. 1 pkt 5, który nakłada obowiązek stosowania ustawy w przypadku innych podmiotów, a więc w tym organizacji, jeśli łącznie spełnione są następujące okoliczności: zamówienie jest finansowane ze środków publicznych w ponad 50%, dotyczy robót budowlanych (określonych w ustawie), a wartość netto (bez podatku VAT) zamówienia wynosi ponad 4.845.000 euro (w przeliczeniu po obowiązującym od 1 stycznia 2010 r. kursie 1 euro = 3,839 zł). Ale takie okoliczności praktycznie nie zachodzą w przypadku organizacji.

Ustawowy zapis o możliwości wprowadzenia kryterium społecznego

Z kolei art. 22 ust. 2 wprowadził ważną zmianę w kontekście rozważanych w sektorze kryteriów społecznych, które powinni spełniać wykonawcy różnych usług. Otóż zamawiający może zastrzec w ogłoszeniu o zamówieniu, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, u których ponad 50% zatrudnionych pracowników stanowią osoby niepełnosprawne.

Po raz pierwszy kryterium społeczne, zawężające potencjalną grupę wykonawców, znalazło się w zapisach znowelizowanej ustawy, co może być ważnym krokiem w kierunku nadania pewnych preferencji podmiotom ekonomii społecznej.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. Nr 19, poz. 177 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 2 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 223, poz. 1778)
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie średniego kursu złotego w stosunku do euro stanowiącego podstawę przeliczania wartości zamówień publicznych (Dz. U. Nr 224, poz. 1796)