poradnik.ngo.pl

Co musi się znaleźć w programie współpracy?

Program współpracy musi zawierać:

1. cel główny i cele szczegółowe programu - program współpracy nie powinien być uchwalany tylko po to i dlatego, aby spełnić wymóg ustawy. Jego tworzenie, uchwalenie i realizacja musi mieć cel, który wpisuje się w samorządową strategię i odpowiada na potrzeby lokalnej społeczności;
2. zasady współpracy – oprócz pryncypiów, które wymieniono w ustawie (art. 5 ust 3), istnieje cały szereg praktycznych zasad, które mogą stanowić przełożenie ustawowych zasad na praktyczne rozwiązania. Na przykład zasada jawności wymaga ustalenia w programie konkretnych rozwiązań dotyczących polityki informacyjnej i zapewnienia społecznej kontroli nad procesem podejmowania decyzji dotyczących współpracy z organizacjami. Zasady współpracy mogą też obejmować opis konkretnych narzędzi wymiany informacji, czy przewidywać powołanie pełnomocnika ds. organizacji pozarządowych. W tym punkcie mieszczą się również obowiązki i prawa współpracujących podmiotów. Program współpracy może zawierać wymogi obowiązujące organizacje w relacjach z samorządem, jak również zobowiązania samorządu w kontaktach z organizacjami.
3. zakres przedmiotowy – to zakres tematyki, która jest przedmiotem współpracy samorządu z organizacjami. Zakres ten może obejmować wyłącznie sferę pożytku publicznego określoną w art. 4 Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Standardem powinna być współpraca we wszystkich dziedzinach należących jednocześnie do zadań własnych samorządu i do sfery pożytku publicznego. Program współpracy może jednak wprowadzać ograniczenia – wskazując, jaki będzie zakres współpracy i jakie zadania publiczne lokalne władze mają zamiar realizować we współpracy z sektorem pozarządowym.
4. formy współpracy – w ustawie wymieniono przykładowe formy współpracy władz publicznych z organizacjami pozarządowymi. Ponieważ nie są one obligatoryjne, stąd zapis wymagający by w programie znalazły się formy współpracy, o których mowa w art. 5 ust 2, należy rozumieć jako prawo organu stanowiącego do wybrania, które z przykładowych form będzie stosował. Samorząd ma również prawo rozszerzyć współpracę z sektorem pozarządowym o inne elementy. Lektura programów przyjmowanych przez różne samorządy pokazuje, że możliwości w tym zakresie jest bardzo wiele. Obejmują one zarówno inne niż wymienione w ustawie formy kooperacji, jak i różne preferencje i udogodnienia, które samorządy oferują organizacjom działającym na ich terenie.
5. priorytetowe zadania publiczne – określenie zadań, które samorząd przewiduje zlecić organizacjom pozarządowym. Należy jednak pamiętać, że również w ciągu roku organizacje mają prawo występować z inicjatywą przejmowania lub podejmowania nowych zadań (art. 12., ust 1). Stąd istotny jest zapis o możliwości rozszerzenia listy poprzez nowelizację programu lub stosowne upoważnienie dla organu wykonawczego.
6. okres realizacji programu – dla programów rocznych będzie on tożsamy z rokiem budżetowym. W przypadku programów wieloletnich może obejmować dowolną perspektywę czasową. Uchwalenie programu wieloletniego obejmującego okres od 3 do 5 lat daje organizacjom poczucie stabilności w zakresie współpracy z samorządem.
7. sposób realizacji programu – ten punkt jest silnie powiązany z formami współpracy, o których mowa w pkt 4. Intencją jest, by program był dla organizacji swego rodzaju instrukcją, która wskaże, kto po stronie administracji lokalnej jest odpowiedzialny za realizację programu i w jaki sposób organizacje mogą skorzystać z poszczególnych form współpracy. Zapisy te są szczególnie ważne w sytuacji, gdy wprowadzane są nowe formy współpracy. Ponadto, dzięki opisaniu sposobu realizacji programu ma on walor edukacyjny dla nowopowstających organizacji, których członkowie nie mają jeszcze doświadczeń we współpracy z władzami lokalnymi.
8. wysokość środków planowanych na realizację programu – uchwalenie programu przed uchwałą budżetową (do 30 listopada) oraz wymóg określenia w nim wysokości środków finansowych daje możliwość zapewnienia w budżecie środków adekwatnych do planowanych zadań.
   

   Nowela ustawy o pożytku z 2011 r.  zmieniła zawartość programu współpracy – zamiast środków „przeznaczanych” na współpracę należy zamieścić w sprawozdaniu wysokość środków „planowanych” na realizację programu. Zmiana ta ma umożliwić bardziej elastyczne formułowanie programów współpracy, gdy nie jest jeszcze znany ostateczny kształt budżetu na przyszły rok (w przypadku programów rocznych) lub na kolejne lata (w przypadku programów wieloletnich).

9. sposób oceny realizacji programu (ewaluacji¹) programu – w celu weryfikacji jego skuteczności oraz wprowadzania ewentualnych poprawek w kolejnych latach. W proces ewaluacji powinny być włączone zarówno organizacje, jak i przedstawiciele samorządu. Ważne jest, by przyjmowane w programie wskaźniki oceny nie zmieniały się co roku. Dzięki temu, zarówno samorząd, jak i organizacje będą miały możliwość monitorowania tendencji, które pojawiają się we współpracy obu sektorów, co będzie przydatne w planowaniu długofalowym (strategicznym). Przyjęte w programie sposoby oceny znajdą również odzwierciedlenie w sprawozdaniu z realizacji programu, które organ wykonawczy musi przedłożyć co roku organowi stanowiącemu (art. 5a ust 3).
10. informację o sposobie tworzenia programu oraz przebiegu konsultacji – to opis w jaki sposób zrealizowany został wymóg konsultowania nowego programu z organizacjami pozarządowymi. Formy konsultacji muszą być dostosowane do lokalnych warunków – będą one zależały między innymi od szczebla samorządu. Inaczej konsultowany musi być program w małej gminie, gdzie jest kilka organizacji, zupełnie inaczej w województwie, gdzie działa ich kilka tysięcy. Główną determinantą będzie jednak stopień uspołecznienia procesu powstawania programu – najlepiej, gdy partycypacja nie będzie polegała tylko na możliwości zapoznania się z przygotowanym przez urzędników dokumentem, lecz na realnym współtworzeniu zapisów programu współpracy przez sektor pozarządowy.
11. tryb powoływania i zasady działania komisji konkursowych do opiniowania ofert w otwartych konkursach ofert – każdy konkurs na zlecanie realizacji zadań publicznych ogłaszany przez władze samorządowe wymaga powołania komisji, w skład której wchodzą nie tylko urzędnicy, ale również osoby reprezentujące organizacje pozarządowe (art. 15 ust 2d). Zasady na jakich powoływani są członkowie tych komisji, w szczególności reprezentanci sektora pozarządowego oraz sposób działania komisji muszą być opisane w programie współpracy. 

• Zasady konsultowania z sektorem pozarządowym projektów aktów prawa miejscowego w dziedzinach dotyczących działalności statutowej organizacji². Ustawa wymaga, by zasady te zostały przyjęte uchwałą organu stanowiącego (art. 5, ust 5). Nie ma przeciwwskazań, by były one uwzględnione w uchwale dotyczącej programu współpracy. Jest to uzasadnione merytorycznie, gdyż zbiera w jednym akcie prawnym większość kwestii dotyczących partycypacji społecznej. Rozwiązanie takie sprawia, że polityka władz lokalnych w stosunku do trzeciego sektora będzie spójna, zaś jej zasady łatwo dostępne dla zainteresowanych organizacji i obywateli.
• W przypadku gmin i powiatów w programie współpracy można zawrzeć tryb powoływania członków oraz organizację i tryb działania Rady Działalności Pożytku Publicznego (art. 41 g). Nie dotyczy to województw, gdzie jest to kompetencja zarządu (art. 41b ust 6). Podjęcie takiej uchwały jest wymogiem ustawowym, można ją jednak uspójnić z programem współpracy poprzez zawarcie tych zasad w uchwalanym programie (rocznym lub wieloletnim).
• Ustawa o gospodarce nieruchomościami przewiduje (art. 37 ust 4a) możliwość bezprzetargowego użytkowania, najmu lub dzierżawy nieruchomości na okres dłuższy niż 3 lata dla organizacji pożytku publicznego. W programie współpracy można zawrzeć zasady udostępniania, użyczania, dzierżawy, najmu na preferencyjnych warunkach lokali i budynków komunalnych, stanowiących uszczegółowienie zasad, wynikających z przepisów Ustawy o gospodarce nieruchomościami.
• Zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie organ administracji publicznej może tworzyć i prowadzić jednostki organizacyjne, których celem jest działalność na rzecz organizacji pozarządowych. Takie centra wspierania dla sektora pozarządowego mogą powstawać po konsultacjach z organizacjami pozarządowymi. Program współpracy może zawierać zarówno zasady przeprowadzenia tych konsultacji, jak i zasady funkcjonowania takiego centrum, w tych samorządach, które podejmą decyzję o jego powołaniu.
• Jednostki samorządu terytorialnego mogą udzielać pożyczek i poręczeń organizacjom pozarządowym. Uprawniony do udzielania takiej pomocy jest organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jednak tylko na podstawie upoważnienia udzielonego przez organ stanowiący. Odpowiednie regulacje dotyczące tego zagadnienia winny się znaleźć w uchwale rady gminy, ustalającej maksymalną wysokość tych świadczeń. Natomiast w programie współpracy można zawrzeć ogólne zasady merytoryczne, dotyczące tej formy wsparcia. Nie mogą one naruszać kompetencji organu wykonawczego, który ponosi odpowiedzialność za udzielone w tym trybie pożyczki lub poręczenia. Program współpracy może na przykład wskazać cele na jakie pożyczki czy poręczenia dla organizacji pozarządowych będą udzielane.

Podstawa prawna

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2010 r., Nr 234, poz. 1536)
Ustawa o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 209, poz. 1244)