Przejdź do treści głównej

Co to jest świetlica? Rodzaje świetlic

Podstawowe informacje na temat różnych rodzajów świetlic prowadzonych przez organizacje pozarządowe.

Co to jest świetlica? Rodzaje świetlic

Termin „świetlica” obejmuje podmioty wypełniające różne zadania i działające na podstawie różnych aktów prawnych (istnieją np. świetlice szkolne, środowiskowe, socjoterapeutyczne, wiejskie, świetlice przy domach kultury).

Świetlice szkolne

Przepisy stanową, że szkoła publiczna powinna (a w niektórych przypadkach ma obowiązek) zapewnić uczniom możliwość korzystania ze świetlicy. Zadaniem tego rodzaju świetlicy jest wspieranie szkoły w realizacji jej działań statutowych. Podstawą prawą funkcjonowania świetlic szkolnych jest Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz. 425) oraz Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. Nr 61, poz. 624).

Świetlice wiejskie

Świetlice wiejskie pełnią funkcję centrów kultury lokalnej, organizują czas wolny, integrują społeczność. Służą nie tylko dzieciom, ale także dorosłym. Mogą być zakładane przez gminę, przez organizacje pozarządowe, ale też przez inne podmioty, organizacje nieformalne itd. W zależności od tego, jaki podmiot zakłada świetlicę, różna jest podstawa prawna jej działania (nie ma żadnej ustawy, która regulowałaby organizację świetlic wiejskich ogólnie – zakładanych przez wszystkie podmioty).

Jeżeli świetlicę zakłada i prowadzi gmina, to podstawą jej funkcjonowania jest Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95) – stanowi ona, że do zadań gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty mieszkańców (organizowanie świetlic jest formą takiej pracy).

Jeżeli świetlicę wiejską tworzy organizacja pozarządowa, podstawą prawną jej działania są przepisy regulujące podstawy funkcjonowania organizacji pozarządowych – Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach oraz Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach.

Prowadzenie świetlicy wiejskiej gmina może także zlecić organizacji pozarządowej.

Więcej o świetlicach wiejskich: http://www.witrynawiejska.org.pl/component/k2/item/41068-jak-zgodnie-z-prawem-samorzad-moze-przekazac-organizacji-non-profit-swietlice-wiejska

Świetlice „kulturalne”

Organizację takich świetlic reguluje Ustawa z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. Nr 114, poz. 493). Ich zadaniem jest działalność kulturalna, która w rozumieniu ustawy polega na tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury. Tego rodzaju świetlice tworzone są często np. przy domach kultury, mogą być także zakładane przez organizacje pozarządowe. Korzystają z nich dzieci i dorośli.

Placówki wsparcia dziennego

Placówki wsparcia dziennego działają pod różnymi nazwami: świetlice środowiskowe, ogniska wychowawcze, kluby, świetlice socjoterapeutyczne. Działalność tego typu placówek reguluje Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wsparciu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jednym z założeń tej ustawy jest stworzenie systemu pomocy rodzinom, które przeżywają kryzys – do realizacji tego zadania zobowiązane są gminy. Wspieraniu rodziny służyć mają różne działania – jednym z nich jest organizacja placówek wsparcia dziennego. Ustawa stanowi, że „w celu wsparcia rodziny dziecko może zostać objęte opieką i wychowaniem w placówce wsparcia dziennego”. Placówki wsparcia dziennego organizują rozmaite zajęcia – sportowe, rekreacyjne, kulturalne, pomagają w nauce, rozwijają zainteresowania. Współpracują ze szkołami, pomocą społeczną, kuratorami rodzinnymi oraz innymi instytucjami pomagającymi dziecku i rodzinie. Świetlice są czasem ostatnim ratunkiem dla dzieci, których rodziny nie radzą sobie ze swoimi trudnościami.

UWAGA! Niniejsza sekcja dotyczy jedynie takich świetlic – placówek wsparcia dziennego.

Funkcję placówek wsparcia dziennego pełnią także czasami świetlice wiejskie. Jeżeli ich praca polega na wspieraniu dzieci i opiece nad nimi, powinny spełnić wszystkie wymagania przewidziane w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Zasady pobytu dzieci w świetlicy - czy ktoś może nakazać umieszczenie dziecka w świetlicy (np. szkoła)?

Przepisy stanowią, że pobyt dziecka w placówce wsparcia dziennego jest nieodpłatny, więc pobieranie opłat byłoby sprzeczne z postanowieniami ustawy. Niektóre organizacje wprowadzają zasady dobrowolnych cegiełek, które ofiarują rodzice dzieci na rzecz świetlicy – taka praktyka może jednak zostać uznana za próbę obejścia zasady nieodpłatności.

Pobyt dziecka w placówce wsparcia dziennego co do zasady jest dobrowolny. Do placówki może dziecko skierować wyłącznie sąd.

W polskim prawie istnieje zasada stanowiąca, że każda osoba i instytucja, która zauważy, że w sprawie jakiegoś dziecka potrzebna jest interwencja (dziecko jest zaniedbane, jest ofiarą przemocy, nie chodzi do szkoły, nie radzi sobie z nauką, a rodzice nie wspierają dziecka), ma obowiązek zawiadomić o tym sąd rodzinny. Funkcję sądów rodzinnych pełnią sądy rejonowe, wydziały rodzinne i nieletnich. Każdy sąd rodzinny po otrzymaniu takiego zgłoszenia – zawiadomienia ma obowiązek zbadać sprawę dziecka i wydać orzeczenie. Orzeczenia sądowe mogą być różne – od nakazania rodzicom i dziecku określonego zachowania, skierowania rodziny do różnych specjalistów, np. psychologa, ustanowienie nadzoru kuratora, aż do decyzji o umieszczeniu dziecka w domu dziecka lub w rodzinnej pieczy zastępczej. Jedną z takich decyzji może być także skierowanie do placówki wsparcia dziennego.

Placówka musi posiadać zgodę opiekunów prawnych na pobyt w niej dziecka lub orzeczenie sądowe – zgoda rodziców powinna zostać wyrażona na piśmie, natomiast kserokopię orzeczenia sądowego warto przechowywać w dokumentacji.

Rodzaje placówek wsparcia dziennego, kto może je prowadzić

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej podzieliła placówki na kilka kategorii. Placówka wsparcia dziennego może być prowadzona w formie:

  1. opiekuńczej, w tym w formie kół zainteresowań, świetlic, klubów i ognisk wychowawczych,
  2. specjalistycznej, np. świetlica socjoterapeutyczna,
  3. pracy podwórkowej realizowanej przez wychowawcę.

Placówka wsparcia dziennego prowadzona w formie opiekuńczej to placówka zapewniająca dziecku opiekę, wychowanie, pomoc w nauce, organizację czasu wolnego, zabawę i zajęcia sportowe oraz rozwój zainteresowań.

Placówka wsparcia dziennego prowadzona w formie specjalistycznej, w szczególności:

1) organizuje zajęcia socjoterapeutyczne, terapeutyczne, korekcyjne, kompensacyjne oraz logopedyczne;

2) realizuje indywidualny program korekcyjny, program psychokorekcyjny lub psychoprofilaktyczny, w szczególności terapię pedagogiczną, psychologiczną i socjoterapię.

Placówka prowadzona w formie pracy podwórkowej realizuje działania animacyjne i socjoterapeutyczne. Celem działalności placówki prowadzonej w formie pracy podwórkowej jest street-working, czyli udzielanie wsparcia dzieciom i młodzieży „ulicznej”.

 

UWAGA!
W czerwcu 2013 r. m. st. Warszawa zleciło opracowanie standardów programowych dla placówek wsparcia dziennego, w tym także prowadzących pracę podwórkową. W opracowaniu tym znajduje się wiele informacji na temat sposobu prowadzenia placówek o takim charakterze: https://warszawarodzinna.um.warszawa.pl/sites/warszawarodzinna.um.warszawa.pl/files/standardy_pracy_podworkowej.pdf

 

Placówka wsparcia dziennego może być zorganizowana w formie łączonej, np. prowadzić różne grupy dla różnych dzieci i dodatkowo pracę podwórkową.

Kto może prowadzić świetlicę?

Mogą istnieć trzy rodzaje placówek:

  1. prowadzone przez gminę (gmina sama zakłada i organizuje placówkę),
  2. takie, których prowadzenie gmina zleciła innemu podmiotowi (zleceniu towarzyszy finansowanie lub współfinansowanie placówki),
  3. prowadzone przez podmiot, który uzyskał na to zezwolenie i samodzielnie pozyskał środki (taka placówka może również składać wnioski w konkursach ofert i uzyskać dofinansowanie z gminy).

W gminach wiejskich zezwolenia na prowadzenie placówki wsparcia dziennego wydaje wójt; w gminach miejskich powyżej 100 tys. mieszkańców – prezydent miasta; w pozostałych miastach i gminach miejsko-wiejskich – burmistrz. Zgodę na prowadzenie placówki wsparcia dziennego o zasięgu ponadgminnym wydaje starosta.

Tworzenie placówek wsparcia dziennego jest jednym z działań w ramach systemu opieki nad dzieckiem i wsparcia rodziny. Ich tworzenie należy do zadań własnych gminy – robi to samodzielnie lub zleca innemu podmiotowi.

Przepisy stanowią, że możliwe jest również tworzenie placówek wsparcia dziennego o zasięgu ponadgminnym – powiat może je prowadzić sam lub zlecić ich prowadzenie. W nowelizacji Ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z dnia 25 lipca 2014 r., dodano przepis, który stanowi, że placówka wsparcia dziennego o zasięgu ponadgminnym może być prowadzona także przez podmiot, który uzyskał zezwolenie starosty (zgodnie z podpisaną przez Prezydenta w dniu 25.08.2014 r. nowelizacją ustawy - więcej: wiadomosci.ngo.pl/wiadomosci/1005204.html). Tym samym tworzenie takich placówek zostało uregulowane analogicznie do placówek w gminach – możliwe jest funkcjonowanie placówek tworzonych przez powiat, prowadzonych przez inne podmioty na zlecenie powiatu oraz takich, które uzyskały zezwolenie na prowadzenie działalności.

Samorząd terytorialny (gmina, powiat) może zlecić prowadzenie świetlicy:

  • organizacjom pozarządowym (np. fundacji, stowarzyszeniu) prowadzącym działalność w zakresie wspierania rodziny, pieczy zastępczej lub pomocy społecznej (jeżeli z ich statutu wynika prowadzenie tego rodzaju działalności),
  • osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym działającym na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancji wolności sumienia i wyznania (czyli tzw. organizacjom kościelnym), jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej lub pomocy społecznej.

 

 

Wyraź opinię 89 5

na skróty / spis treści