Przejdź do treści głównej

Z czego finansować działania, projekty?

Pytanie o finansowanie działań organizacji jest jednym z najczęściej stawianych pytań. Podpowiadamy skąd fundacje i stowarzyszenia mogą brać pieniądze na swoje działania.

Stowarzyszenia i fundacja mogą korzystać z pomocy wolontariuszy, którzy bezpłatnie wykonują zadania. Bywa to bardzo pomocne i satysfakcjonujące dla obu stron. Stowarzyszenia często opierają się ponadto na pracy społecznej swych członków. Wielu organizacjom udaje się dostać „dary rzeczowe” – czyli przedmioty, żywność, za które nie muszą płacić sklepom, firmowym, osobom prywatnym lub innym organizacjom. Czasami to nie wystarcza. Skąd brać pieniądze na działania?

Składki

UWAGA!
Stowarzyszenie ma obowiązek określić sposób płacenia składek członkowskich w statucie.
 
Stowarzyszenie mogą częściowo oprzeć swoje finanse na składkach członkowskich – obowiązkowych wpłatach członków stowarzyszenia. Zbieranie składek jest obowiązkiem stowarzyszeń, choć prawo nie przewiduje sankcji wobec tych, które tego nie robią. Informacje o sposobie uzyskiwania składek członkowskich (czyli o tym kto ustala, zmienia ich wysokość, kto je zbiera itp.) muszą być umieszczone w statucie stowarzyszenia.

Pieniądze pochodzące ze składek mogą być przeznaczane na dowolne cele statutowe. Nie odprowadza się od nich podatku dochodowego. Wyjątkiem jest użycie pieniędzy ze składek do prowadzenia działalności gospodarczej (np. na pokrycie straty) – wtedy odprowadza się od nich podatek dochodowy.

Dotacje (granty)

Dotacja (zwana także grantem) – to pieniądze, które stowarzyszenie lub fundacja otrzymują zazwyczaj na wykonanie konkretnie określonego zadania – projektu.
Dotacje mogą pochodzić ze środków publicznych (np. od administracji rządowej i samorządowej: urzędów miast, urzędów marszałkowskich i różnych instytucji) lub z funduszy europejskich (przyznaje je np. Komisja Europejska poprzez różne instytucje). Dotację można także otrzymać od fundacji krajowej lub zagranicznej.
Działania finansowane z dotacji/grantu muszą mieścić się w celach statutowych organizacji. Dysponent pieniędzy (zwany grantodawcą, donorem, sponsorem lub zleceniodawcą) określa warunki przyznania dotacji/grantu oraz rodzaj zadań do wykonania. Te warunki szczegółowo określone są w umowie.
 
UWAGA!
Dotacje i granty to pieniądze przeznaczone na realizację określonych projektów (zadań publicznych) i można je wydać tylko zgodnie z przeznaczeniem.
 
W przypadku przekazywania dotacji z pieniędzy publicznych mówi się o „zlecaniu do realizacji zadań publicznych”. Ogłasza się na nie „konkursy ofert” (poza tzw. „małymi zleceniami” – do 10 tys. zł, które samorząd może przyznać, pomijając tryb konkursowy). Oznacza to, że organizacje składają swoje oferty (zwane także wnioskami) na określony tematycznie konkurs. Wszystkie złożone oferty są porównywane i oceniane. Najlepiej ocenieni wygrywają – czyli dostają dotacje.
Warto zwrócić uwagę na to, że instytucje publiczne ogłaszają konkursy ofert na "realizację zadania publicznego". Oznacza to, że organizacja otrzymując środki publiczne jest zobowiązana do realizacji - w sposób określony w przyjętej ofercie - zadania publicznego – „wyręczając” tym samym władze. Katalog zdań publicznych jest określony w ustawie o pożytku. Zadaniem władz nie jest zatem bezpośrednia wsparcie „instytucjonalne” organizacji (czyli jej rozwój, przetrwanie, działania administracyjne, niezwiązane bezpośrednio z realizacją zadania). Celem władz jest natomiast działanie na rzecz dobra publicznego, np. interesu mieszkańców gminy, i tym kryterium powinny one się kierować przy wyborze ofert.
Realizacja zadań publicznych oznacza także określone rygory – wynikające m.in. z zasad dotyczących finansów publicznych, co np. ogranicza elastyczność w przesuwaniu kwot w kosztorysie, czy konieczność odpowiedniego dokumentowania wydatków.
Najpopularniejszą formą dotacji jest dofinansowanie – nazywane wsparciem realizacji zadania lub projektu. Od organizacji wymaga się wtedy, że część kosztów (zwykle określoną procentowo) realizacji zadania pokryje ona ze środków własnych – w gotówce lub poprzez pracę wolontariuszy (albo członków w przypadku stowarzyszeń). O wiele rzadziej stosuje się formę powierzania: czyli sfinansowania kosztów realizacja zadania lub projektu w całości z pieniędzy pochodzących z dotacji.

Możliwe jest otrzymanie instytucjonalnego wsparcia – zwykle od fundacji prywatnych. „Grant instytucjonalny” po negocjacjach ze sponsorem przeznacza się na wzmocnienie potencjału organizacji: jej rozwój, szkolenia dla pracowników, zakup sprzętu.

Darowizny

Każde zarejestrowane stowarzyszenie lub fundacja ( a także m.in. tzw. organizacje kościelne) mogą otrzymywać darowizny na dowolne działania – w formie gotówki lub jakichś rzeczy – od firm, osób prywatnych lub innych organizacji. „Darowizna” zakłada, że darczyńca przekazuje coś, co do niego należy i w zmian za swój dar nic nie otrzymuje od organizacji.
Darowizną nie jest decyzja podatnika o wskazaniu konkretnej organizacji pożytku publicznego, której państwo przekaże 1% podatku tego podatnika.
Darowiznę przekazuje się na podstawie umowy. Pieniężne mogą być przekazane gotówką, jednak jeśli darczyńca chce odliczyć ją od podstawy opodatkowania (dochodu), musi dokonać wpłaty na konto organizacji. Drugim warunkiem skorzystania z odliczenia podatkowego, związanego z przekazaniem darowizny, jest to, by przekazać ją na cele statutowe (dla których organizacja została powołana i które są opisane w statucie). Cele te muszą mieścić się w sferze zadań publicznych, opisanych w ustawie po pożytku. Inaczej mówiąc, obdarowana organizacja musi prowadzić działalność pożytku publicznego (nie musi jednak mieć statusu OPP). Lista zadań publicznych, składających się na działalność pożytku jest bardzo szeroka i w praktyce trudno znaleźć organizację, której cele statutowe by poza nią wykraczały. Ponadto można też przekazać darowiznę na cele kultu religijnego.
Osoby prywatne (tzw. fizyczne) mogą odliczyć od podstawy opodatkowania darowizny w kwocie nie wyższej niż 6% uzyskanego dochodu, a osoby prawne (np. firmy) nie wyższej niż 10% uzyskanego dochodu. Darowizna może być oczywiście wyższa od limitów uprawniających do ulgi podatkowej.
Zazwyczaj otrzymanie darowizny pieniężnej nie wiąże się z odprowadzaniem podatków przez obdarowane organizacje pozarządowe: nie płaci się podatku (dochodowego od osób prawnych), jeśli darowizny zostaną przekazana na cele statutowe stowarzyszenia czy fundacji. Cele te muszą się jednak mieścić w katalogu celów zwolnionych z podatku dochodowego od osób prawnych (możemy go znaleźć w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych). Celami tymi są: działalność naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów, kulturalna, w zakresie kultury fizycznej i sportu, ochrony środowiska, wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrywania wsi w wodę, dobroczynności, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz kultu religijnego.
Szczególną formą darowizny są rzeczy (żywność, zabawki, sprzęt...), czyli dary rzeczowe. Stowarzyszenia lub fundacje otrzymują je – podpisując umowę z darczyńcą – do swojego użytku lub przekazują potrzebującym.

Sponsoring

Stowarzyszenia i fundacje mogą otrzymać, zwłaszcza od firm, pieniądze, wsparcie logistyczne, techniczne, doradcze, zobowiązując się do publicznego informowania o tym fakcie, czyli w rezultacie do promowania sponsora. W tym celu podpisywana jest umowa, określająca wzajemne zobowiązania. W szczególnych przypadkach sponsoring może zostać uznany za świadczenie usług reklamowych/promocyjnych, co może rodzić konsekwencje podatkowe dla organizacji, może również zostać uznany za działalność gospodarczą.

1%

Stowarzyszenia i fundacje, które uzyskały status pożytku publicznego, są obdarzone szczególnym przywilejem finansowym. Mogą one zabiegać, by podatnicy wskazali je jako uprawnione do otrzymania od państwa 1% procenta podatku dochodowego od osób fizycznych. Inaczej mówiąc: państwo dzieli się swymi dochodami, pochodzącymi z podatków, a podatnicy mają prawo „pokazać palcem”, z jaką konkretnie organizacją państwo podatkiem ma się podzielić. Zadaniem OPP jest zatem, by przekonać podatników, by to właśnie ich wybrano. O swej decyzji podatnik informuje urząd skarbowy, składając roczne zeznanie podatkowe – podaje numer KRS wybranej przez siebie organizacji.
Prawo do otrzymywania 1% podatku mają te organizacje OPP, które znajdują się w internetowej bazie, prowadzonej przez Ministerstwo pracy i polityki społecznej. Prawo to mogą utracić organizacje, które np. nie złożyły obowiązkowego sprawozdania, informującego na co przeznaczyły one zebrane pieniądze w minionym roku.
 
UWAGA!
Obywatele – podatnicy decydują, której organizacji OPP państwo ma przekazać 1% płaconego przez siebie podatku dochodowego.
 
Pieniądze zebrane z 1% podatku, można przeznaczyć na dowolne cele – pod warunkiem, że zostały one określone w statucie i mieszczą się w sferze zadań publicznych, wymienionych w ustawie o pożytku. Zarówno państwo, jak i podatnicy mają jednak prawo dowiedzieć się, jak OPP zagospodarowała te pieniądze. Dlatego tak istotne jest dopełnienie obowiązku upubliczniania sprawozdań.

Działalność odpłatna

Organizacje pozarządowe mają możliwość prawną, by wziąć „sprawy w swoje ręce” i nie oglądając się na ofiarność społeczeństwa czy wynik konkursów dotacyjnych, zacząć pozyskiwać pieniądze na swoje działania poprzez sprzedaż swoich usług i produktów. Tego rodzaju aktywność ekonomiczną nazwano „odpłatną działalnością pożytku”. Podlega ona różnym ograniczeniom i jest czymś innym niż działalność gospodarcza.
Ograniczenia te to, w dużym uproszczeniu, wymóg nieosiągania zysku (czyli to, by przychody ze sprzedaży były równe kosztom) oraz nieprzekraczanie limitu wynagrodzeń (osoby, które są związane z działalnością odpłatną, nie mogą otrzymać wynagrodzenia wyższego niż 3-krotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, ogłaszanego przez GUS za rok poprzedni).
 
UWAGA!
Pieniądze z działalności odpłatnej mogą uzupełnić braki w budżecie projektu. Mogą być przeznaczone na wkład własny w projektach.
 
Równie ważne jest to, że działania, które stowarzyszenie lub fundacja prowadzi jako odpłatne, muszą być zgodne z celami statutowymi organizacji i jednocześnie zawierać się w sferze zadań publicznych, wymienionych w ustawie o pożytku.
Organizacja nie  musi nigdzie zgłaszać faktu prowadzenia działalności odpłatnej – wystarczy podjęcie decyzji przez uprawnione władze, np. zarząd. Wyjątkiem są OPP – dla nich zgłoszenie takiej informacji do KRS jest obowiązkowe.
Od przychodów z działalności odpłatnej nie płaci się podatku dochodowego, pod warunkiem, że celem statutowym (opisanym bezpośrednio w statucie), jest działanie wymienione w ustawie (o podatku dochodowym od osób prawnych) jako przedmiot zwolnienia z podatku (zob. wyżej darowizny) i że przychody te są przeznaczone na te działania. 

Prowadzenie działalności odpłatnej nie uniemożliwia organizacjom pozarządowym starania się o dotacje. Przychody pochodzące z działań odpłatnych mogą być  nawet „użyte” jako wkład własny, np. pieniądze ze sprzedaży biletów na koncert, który jest robiony w ramach jakiegoś dotowanego projektu, mogą częściowo pokryć koszty jego organizacji.

Działalność gospodarcza

Stowarzyszenia i fundacje mają prawo do prowadzenia działalności gospodarczej – czyli do sprzedawania swych usług i produktów z zyskiem. Może być to sposób na pozyskiwanie pieniędzy na działania statutowe (opisane w statucie) i uniezależnienie się od dotacji czy darowizn. Prawo do prowadzenia działalności gospodarczej mają także organizacje mające status pożytku publicznego (OPP).
Jednocześnie organizacje pozarządowe, w tym stowarzyszenia i fundacje, z definicji są podmiotami niedziałającymi dla zysku (określa to ustawa o pożytku). Natomiast działalność gospodarcza jest z definicji nastawiona na zysk. Jak to pogodzić?
Tym, co odróżnia „klasycznego” przedsiębiorcę od organizacji prowadzącej działalność gospodarczą jest cel. Dla organizacji pozarządowych działalność gospodarcza jest jedynie narzędziem pozyskiwania funduszy  na działania statutowe. Zatem zarabianie pieniędzy, czyli osiąganie zysku, nie stanowi celu jej powoływania ani sensu jej istnienia, tak jak to się dzieje w „klasycznych”, komercyjnych przedsięwzięciach ekonomicznych. Organizacje muszą wyważyć proporcje między zadaniami ekonomicznymi a celami statutowymi.
Zapisy prawa nie określają precyzyjnie, jak bardzo rozwinięta może być działalność gospodarcza organizacji pozarządowych. Jedynie w stosunku do OPP określono w ustawie o pożytku, że mogą one „prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie jako dodatkową w stosunku do działalności pożytku publicznego”.
 
Organizacja, która zdecyduje się na prowadzenie działalności gospodarczej, musi zarejestrować się w Krajowym Rejestrze Przedsiębiorców i staje się przedsiębiorcą. Odpowiednie zapisy muszą znaleźć się w statucie organizacji.
Zysk pochodzący z działalności gospodarczej powinien być przeznaczany na cele statutowe. Nie jest on opodatkowany podatkiem dochodowym – pod warunkiem, że celem statutowym (opisanym bezpośrednio w statucie) organizacji  jest działanie wymienione w ustawie (o podatku dochodowym od osób prawnych) jako przedmiot zwolnienia z podatku (zob. wyżej darowizny) i że dochody te są przeznaczone na te działania. 
 
UWAGA!
Dobrze prowadzona działalność gospodarcza może wpłynąć na rozwój stowarzyszenia lub fundacji – pomóc im zdobyć pieniądze na działania społeczne i uniezależnienie się od hojności społeczeństwa lub faktu otrzymania dotacji.
 
W działalności gospodarczej nie można korzystać z pomocy wolontariuszy. Istotne jest też to, że na przedsięwzięcia podejmowane w ramach działalności gospodarczej nie można uzyskać dotacji z pieniędzy publicznych w ramach konkursów dla organizacji pozarządowych. Nie można więc „dołożyć” trochę pieniędzy z dotacji, jeśli okaże się, że organizacja nie zarobiła wystarczająco dużo, aby pokryć koszty „zarobkowego” przedsięwzięcia. Ważne jest też to, że nie można mieszać działalności gospodarczej z odpłatną w tym samym „zakresie” czy rodzaju działania, np. nie można szkolić raz w ramach działalności odpłatnej, raz w ramach gospodarczej. Organizacja musi wyodrębnić swoje działania i zdecydować, w których obszarach chce być przedsiębiorcą.

Przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej nie musi być zgodny z celami statutowymi organizacji, ani ze sferą pożytku publicznego. Organizacja ma swobodę w decyzji w jakim obszarze zostanie przedsiębiorcą (np. organizacja, której celem jest edukacja młodzieży może np. prowadzić działalność polegającą na produkcji płynu do mycia naczyń).

Wyraź opinię 285 24

na skróty / spis treści