Poradnik - ngo.pl

Jeżeli organizacja chce starać się o nadanie statusu OPP musi dokonać odpowiednich zmian w statucie. Zmiany w statucie muszą być zgłoszone do KRS.

Każda organizacja, w tym także organizacja mająca status OPP, ma obowiązek sporządzenia i zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego. Organizacje pożytku publicznego dodatkowo mają także obowiązek sporządzenia rocznego sprawozdania merytorycznego.

Obowiązują dwa wzory sprawozdań merytorycznych organizacji pożytku publicznego:

• sprawozdanie podstawowe – dotyczy organizacji, które osiągnęły przychód powyżej 100 tys. zł
• sprawozdanie w wersji uproszczonej – dotyczy organizacji, które osiągnęły przychód do 100 tys. zł.

Swoje pierwsze sprawozdanie organizacja pożytku publicznego sporządza za rok, w którym otrzymała status OPP. Np. jeśli organizacja otrzymała status w lipcu 2024 roku, to pierwszy raz jako OPP będzie się sprawozdawała za 2024 rok - w roku 2025.

Zamieszczanie sprawozdań w bazie internetowej

Po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego OPP mają obowiązek opublikować (zamieścić) sprawozdanie merytoryczne i zatwierdzone sprawozdanie finansowe (czyli po podjęciu uchwały o zatwierdzeniu sprawozdania, samej uchwały w bazie się nie umieszcza) w internetowej bazie sprawozdań prowadzonej w terminie:

• do 15 lipca – dotyczy to OPP, których rok obrotowy jest taki sam jak rok kalendarzowy
• do 30 listopada – dotyczy to OPP, których rok obrotowy różni się od roku kalendarzowego.

Sprawozdanie zatwierdzone przez odpowiednie władze organizacji (np. walne zebranie, radę fundacji) musi być przyjęte najpóźniej do końca szóstego miesiąca od dnia zakończenia roku obrotowego. Zobacz też: Sprawozdanie finansowe - informacje ogólne

Upublicznienie sprawozdań

Organizacje pożytku publicznego mają obowiązek upublicznić swoje sprawozdanie merytoryczne i finansowe w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią wszystkim zainteresowanym osobom, w tym także poprzez umieszczenie sprawozdań na swojej stronie internetowej.

Pamiętajmy, że publikacja sprawozdań w bazie i umieszczenie ich na stronie internetowej to dodatkowe obowiązki sprawozdawcze wynikające z faktu posiadania statusu organizacji pożytku publicznego. Poza tym OPP, tak jak każda inna organizacja, musi jeszcze przesłać sprawozdanie finansowe do urzędu skarbowego, a jeśli prowadzi działalność gospodarczą to także do KRS.

Jeśli organizacja pożytku publicznego nie zamieści, nie prześle sprawozdania merytorycznego i finansowego w ustawowym terminie lub prześle je jako niepełne, budzące wątpliwości to czekają ją poważne sankcje:

• Za nieopublikowanie zatwierdzonego sprawozdania finansowego i sprawozdania merytorycznego w ustawowym terminie OPP nie zostanie zamieszczona na wykazie organizacji pożytku publicznego uprawnionych do otrzymywania 1,5% podatku za dany rok. Dotyczy to tych organizacji, które uzyskały status OPP w latach wcześniejszych niż rok, za który jest rozliczenie podatkowe – zasadę tę wyjaśniamy na poniższym przykładzie.

• W pozostałych przypadkach (przepisy ich nie określają, ale zapewne może chodzić np. o przesłanie sprawozdania niepełnego lub błędnie sporządzonego) dyrektor NIW wzywa organizację do zaniechania naruszeń oraz przedstawienia niezbędnych wyjaśnień dotyczących naruszenia obowiązków sprawozdawczych. Jeżeli OPP nie zastosuje się do wezwania dyrektora w ciągu 30 dni od daty ich przedstawienia występuje z wnioskiem do KRS o wykreślenie jej statusu OPP.

Wysyłanie sprawozdania do KRS zależy od tego czy OPP prowadzi działalność gospodarczą. Jeśli tak, to ma obowiązek przesłać do KRS sprawozdanie finansowe wraz z uchwałą zatwierdzającą to sprawozdanie i opinią audytora (jeśli była wymagana) w terminie 15 dni od daty zatwierdzenia sprawozdania finansowego.

OPP nie wysyła do KRS sprawozdania merytorycznego.

Na wykazie organizacji uprawnionych do otrzymywania 1,5% umieszczane są organizacje, które spełniają warunki ustawy i otrzymały status OPP do 30 listopada danego roku podatkowego oraz organizacje, które otrzymały status OPP w latach wcześniejszych (np. rok, dwa lub więcej lat wcześniej) i wypełniły odpowiednie obowiązki sprawozdawcze. Wykaz jest elektroniczny, prowadzi go dyrektor Narodowego Instytutu Wolności. Można go sprawdzić tutaj: https://niw.gov.pl/opp/wykaz-opp/. 

Wykaz jest publikowany nie później niż 15 grudnia roku, za który podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych mogą przekazać 1,5% podatku. Zawiera następujące dane o organizacjach pożytku publicznego (zgodnie z informacji dostarczonymi dyrektorowi Narodowego Instytutu Wolności przez ministra sprawiedliwości):

• nazwa i siedziba OPP,
• numer KRS,
• numer NIP, jeśli został wpisany do KRS

Wykaz jest aktualizowany co roku, dlatego nie ma na nim danych organizacji:

• które nie dopełniły obowiązków sprawozdawczych, czyli nie wysłały w terminie do 15 lipca sprawozdań do ministra pracy i polityki społecznej,
• które zostały pozbawione statusu OPP czy też same z niego zrezygnowały,
• likwidujących się albo w stosunku do których wpisana jest upadłość.

W wykazie publikowanym przez dyrektora NIW nie ma numerów rachunków bankowych OPP. Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności przekazuje ministrowi finansów listę organizacji uprawnionych do otrzymywania 1,5% podatku za dany rok, a OPP samodzielnie dostarczają do swojego urzędu skarbowego informację o numerze rachunku właściwym do przekazywania 1,5% podatku. Mają na to czas do 30 czerwca roku następującego po roku podatkowym, za który odliczany jest 1,5% podatku. Muszą to zrobić nowe OPP (te, które uzyskały status OPP do 30 listopada danego roku) oraz te, które zmieniły rachunek bankowy.

Numer rachunku bankowego zgłasza się do właściwego urzędu skarbowego na formularzu NIP-8. 

OPP, które uzyskały status w latach wcześniejszych i nie zmieniły numeru rachunku bankowego właściwego do przekazywania 1,5% podatku nie muszą zgłaszać aktualizacji rachunku bankowego.

OPP nie musi mieć specjalnego konta (subkonta) na wpłaty 1,5%, ale może je założyć specjalnie na 1,5%.

Fakt bycia organizacją pożytku publicznego nie zwalnia organizacji z obowiązku badania (czyli audytu) i ogłaszania sprawozdań finansowych, który narzuca art. 64 ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości. Jednakże przepis ten dotyczy organizacji, które w poprzednim roku spełniały co najmniej dwa z następujących kryteriów:

• zatrudniały w przeliczeniu na pełne etaty co najmniej 50 osób,
• suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 3 125 000 euro,
• przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 6 250 000 euro.

Dodatkowo OPP, które nie odpowiadają powyższym warunkom, mogą podlegać audytowi jeśli spełnią warunki określone w rozporządzeniu ministra finansów w sprawie obowiązku badania sprawozdań niektórych organizacji pożytku publicznego. Obowiązek ten dotyczy organizacji pożytku publicznego, które nie podlegają takiemu badaniu zgodnie z przepisami o rachunkowości, ale spełniają łącznie trzy następujące kryteria:

1. realizują zadania publiczne zlecone, jako powierzone do wykonywania lub do wspierania zadania publicznego, oraz
2. otrzymały w roku obrotowym łączną kwotę dotacji na realizację zadań określonych w pkt 1 w wysokości co najmniej 100 000 zł, oraz
3. osiągnęły w roku obrotowym przychody w wysokości co najmniej 3 000 000 zł.

Organizacja musi zbadać sprawozdanie finansowe za rok następujący po roku w którym spełniła wyżej wymienione warunki. Badanie powinno być przeprowadzone możliwie szybko po sporządzeniu sprawozdania ponieważ opinię z badania należy załączyć do sprawozdania przy wysyłaniu go do odpowiednich miejsc np. do US, KRS.

OPP powinny zwrócić szczególną uwagę na to, czy w księgach rachunkowych zostały wyodrębnione wszystkie potrzebne informacje wynikające z prawa i realizowanych działań. Po to, by można je było pokazać na "obrazie" finansów, czyli sprawozdaniu finansowym.

OPP musi wydzielić rachunkowo środki z 1,5%, w tym wysokość środków wydatkowanych na promocję 1,5%.

Ponadto organizacje prowadzące nieodpłatną i odpłatną działalność pożytku publicznego, bez względu na to czy posiadają status OPP, powinny zwrócić uwagę na to czy w księgach rachunkowych zostały wyodrębnione: nieodpłatna i odpłatna działalność pożytku publicznego po to, aby można było ustalić wysokość przychodów, kosztów i wyników każdej z nich.

Organizacja pożytku publicznego nie może prowadzić uproszczonej ewidencji przychodów i rozchodów.

Wyodrębnienie działalności przez tzw. organizacje kościelne

Organizacje, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1 ustawy, tzw. organizacje kościelne i wyznaniowe, które prowadzą działalność w sferze pożytku publicznego muszą wyodrębnić tę działalność w sposób zapewniający należytą identyfikację pod względem organizacyjnym i rachunkowym. Według niektórych komentatorów oznacza to utworzenie odrębnej jednostki organizacyjnej, która prowadziłaby działalność pożytku publicznego.

Wykorzystując środki z 1,5% do promocji, należy stosować się do zapisów ustawy o pożytku oraz specjalnego rozporządzenia. W skrócie chodzi o to, żeby na materiałach promocyjnych znalazła się odpowiednia informacja. 

O jakie sytuacje chodzi? Organizacja pożytku publicznego zbiera 1,5% od podatników. Aby zachęcić ich do przekazania środków akurat na nią, produkuje materiały promocyjne (zamawia ogłoszenie w prasie, wykupuje reklamę w internecie, drukuje ulotki itp.). Działania te oznaczają wydatki. OPP może je pokryć z różnych źródeł – np. ze składek (jeśli to stowarzyszenie) lub z projektu (jeśli pisząc projekt przewidziała takie wydatki). W tych przypadkach obowiązek z art. 27c. ust. 1 ustawy (cytowanego poniżej) organizacji pożytku nie dotyczy.

Jeśli jednak do sfinansowania opisanej tu promocji (w całości lub w części) organizacja wykorzysta środki, które otrzymała w ramach 1,5 procenta, to musi o tym poinformować. Informacja musi znaleźć się na wydrukowanej ulotce, być elementem ogłoszenia w gazecie, wyświetlić się w telewizyjnym spocie.

Żeby prawidłowo stosować zacytowany wyżej art. 27c, trzeba też wdrożyć szczegółowe zalecenia z rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego w sprawie zamieszczenia informacji przez organizację pożytku publicznego z zakresu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych.

Rozporządzenie zezwala stosować na materiałach promocyjnych dwie formułki:

1. Materiał promocyjny został sfinansowany/współfinansowany ze środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych.
2. Sfinansowano/współfinansowano z 1,5% podatku

Druga, krótsza formułka, dozwolona jest w sytuacji, kiedy materiał promocyjny ma rozmiary uniemożliwiające zastosowanie pierwszej formułki.

Rozporządzenie opisuje też m.in. miejsce w materiale promocyjnym, gdzie powinna się znaleźć treść komunikatu, procent powierzchni, którą ma zajmować, sposób, w jaki ma zostać odczytana informacja, wysokość liter itp.

zobacz: Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 20 grudnia 2022 r. w sprawie zamieszczenia informacji przez organizację pożytku publicznego z zakresu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych (Dziennik Ustaw 2022 r. poz. 2756)otwiera się w nowej karcie

Kampanie 1,5% a programy komputerowe do PIT
Opisany tu obowiązek, choć powiązany z OPP i zbieraniem 1,5%, nie dotyczy tylko organizacji pożytku publicznego. Dotyczący programów komputerowych i nakładany jest na wszystkich, którzy takie programy rozpowszechniają – niezależnie od tego, czy będzie to organizacja pożytku publicznego zbierająca 1,5%, czy też inny podmiot (np. redakcja czasopisma, która dodaje do danego wydania program do PIT-ów). 

Programy komputerowe do rozliczania PIT-ów są wykorzystywane przez organizacje pożytku do zbierania środków z alokacji. Nie zawsze do końca uczciwie wobec podatników i innych zbierających. Organizacja udostępnia program, który ułatwia rozliczenie z urzędem skarbowym. W programie zaszyty jest numer KRS jednej OPP. Procent idzie do rozpowszechniającej program organizacji pożytku, a korzystający z programu podatnik nie zawsze nawet zdaje sobie sprawę, że tak się dzieje. Innym wariantem jest programy do rozliczeń, gdzie lista OPP do wyboru ogranicza się np. do dziesięciu.

Użycie takich programów, ani nawet umieszczanie w nich organizacji pożytku w opisany sposób, nie jest zakazane. Istnieje jednak OBOWIĄZEK informowania, że korzystając z programu ma OGRANICZONY wybór organizacji pożytku, bądź też, że wybór ten jest SWOBODNY. 

Zgodnie z art. 27c. ust. 2 ustawy o działalności pożytku każdy program musi więc zawierać odpowiednią informację o możliwości swobodnego wyboru i przekazania 1,5% OPP albo o braku swobodnego wyboru i przekazania 1,5%. 

Podobnie jak w przypadku obowiązku informowania o wykorzystaniu środków z 1,5% do promocji, również w tym przypadku przepisy szczegółowe znajdują się w rozporządzeniu (tym samym - opisanym wyżej). Zaglądamy do niego, żeby wiedzieć jakiego sformułowania użyć i jak umieścić je w programie do rozliczania PIT-ów [kliknij i zobacz rozporządzenie].

OPP, zatrudniająca pracowników, powinna kierować się takimi samymi zasadami i przepisami, jak każda inna organizacja pozarządowa, która jest pracodawcą. Przy czym – przy ustalaniu wynagrodzenia za wykonywaną pracę – trzeba uważać, aby nie spowodowało to, że prowadzona odpłatna działalność pożytku przekształca się w działalność gospodarczą.

Z przepisów wynika, że działalność odpłatna pożytku publicznego organizacji pozarządowej stanowi działalność gospodarczą m. in. przeciętne miesięczne wynagrodzenie osoby fizycznej z tytułu zatrudnienia przy wykonywaniu statutowej działalności odpłatnej pożytku publicznego, za okres ostatniego roku obrotowego, a w przypadku zatrudnienia trwającego krócej niż rok obrotowy - za okres tego zatrudnienia, przekracza 3-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni.

Przez wynagrodzenie rozumie się wynagrodzenie z tytułu świadczenia pracy lub usług, niezależnie od sposobu nawiązania stosunku pracy lub rodzaju i treści umowy cywilnoprawnej z osobą fizyczną.