Przejdź do treści głównej

Dotacje ze środków publicznych

Wszystkie najważniejsze informacje o dotacjach przyznawanych ze środków publicznych.

Co to jest dotacja ze środków publicznych

Organizacje pozarządowe pozyskują środki na swoje działania z różnych źródeł – ze składek członkowskich (tylko stowarzyszenia), z darowizn od osób fizycznych i od firm, ze zbiórek publicznych, z 1% (tylko te, które mają status OPP), ze sprzedaży towarów lub usług (w ramach działalności odpłatnej lub gospodarczej) oraz z dotacji.

Dotacje to bezzwrotne środki finansowe przekazywane organizacji na realizację konkretnego projektu. Dotacje mogą pochodzić ze środków prywatnych (przyznawane przez fundacje grantodawcze, firmy lub osoby prywatne) lub ze środków publicznych (przyznawane przez administracje rządową lub samorządową). Dotacje ze środków publicznych są regulowane w prawie: przede wszystkim w ustawie o finansach publicznych i w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W przypadku samorządów wprowadzono również rozporządzenie narzucające im stosowanie jednego wzoru umowy oraz formularza oferty i sprawozdania.

Dotacja to środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na podstawie ustawy o finansach publicznych, odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych, na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych lub inwestycji związanych z realizacją tych zadań.
W ustawie o finansach publicznych opisane są trzy rodzaje dotacji:

  • celowe (art. 127)
  • podmiotowe (art. 131)
  • przedmiotowe (art. 130).

UWAGA!

Organizacje pozarządowe najczęściej korzystają z dotacji celowych i to, ten rodzaj dotacji opisany jest w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Samorządy oprócz trybów dystrybucji środków przeznaczonych na realizację zadań publicznych mają dodatkowo narzucone z góry wzory formularzy ofert i sprawozdań oraz ramowy wzór umowy dotacyjnej. Muszą je stosować przekazując dotacje celowe.

UWAGA!

Do konkursów ogłaszanych przed 3 września 2016 roku stosuje się zasady z Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wzoru oferty i ramowego wzoru umowy dotyczących realizacji zadania publicznego oraz wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania z dnia 15 grudnia 2010 r. (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 25) 

Do konkursów ogłaszanych od 3 września 2016 roku stosuje się zasady z Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań (Dz.U. 2016 poz. 1300)

W przypadku administracji centralnej konkursy mogą być ogłaszane w oparciu o ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie lub w oparciu o inne akty prawne np. konkursy ogłaszane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w których mogą brać udział organizacje pozarządowe ogłaszane są na podstawie Rozporządzeń Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego a te głównie na podstawie Ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz niektórych innych ustaw wraz z obwieszczeniem Marszałka Sejmu RP z dnia 26 marca 2012 r.

Dotacje celowe, zgodnie z ustawą o finansach publicznych, to środki przeznaczone na:

  • finansowanie lub dofinansowanie zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami,
  • finansowanie lub dofinansowanie ustawowo określonych zadań, w tym zadań z zakresu mecenatu państwa nad kulturą, realizowanych przez jednostki inne niż jednostki samorządu terytorialnego,
  • finansowanie lub dofinansowanie bieżących zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego,
  • finansowanie lub dofinansowanie zadań agencji wykonawczych,
  • finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji organizacjom pozarządowym,
  • finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji,
  • dopłaty do oprocentowania kredytów bankowych w zakresie określonym w odrębnych ustawach,
  • realizację programów finansowanych z udziałem środków pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi, wydatkowane przez podmioty realizujące te programy, inne niż państwowe jednostki budżetowe,
  • realizację projektów pomocy technicznej finansowanych z udziałem środków europejskich i środków przeznaczonych na realizację programów w ramach celu Europejska Współpraca Terytorialna, o których mowa w rozdziale III rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1080/2006 z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1783/1999 (Dz. Urz. UE L 210 z 31.07.2006, str. 1) oraz programów, o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1638/2006 z dnia 24 października 2006 r. określającym przepisy ogólne w sprawie ustanowienia Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (Dz. Urz. UE L 310 z 09.11.2006, str. 1),
  • finansowanie lub dofinansowanie zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz inne podmioty, ze środków przekazywanych przez agencje wykonawcze, państwowe fundusze celowe oraz inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem przedsiębiorstw, instytutów badawczych, banków i spółek prawa handlowego,
  • realizację programów finansowanych z udziałem środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009 oraz Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2004-2009,
  • współfinansowanie realizacji programów finansowanych z udziałem środków europejskich,
  • wyprzedzające finansowanie Wspólnej Polityki Rolnej, o którym mowa w odrębnych przepisach, w części podlegającej refundacji ze środków Unii Europejskiej.

Dotacje podmiotowe, zgodnie z ustawą o finansach publicznych, obejmują środki dla podmiotu wskazanego w odrębnej ustawie lub w umowie międzynarodowej, wyłącznie na dofinansowanie działalności bieżącej w zakresie określonym w odrębnej ustawie lub umowie międzynarodowej.

Dotacje przedmiotowe, zgodnie z ustawą o finansach publicznych, to środki przeznaczone na dopłaty do określonych rodzajów wyrobów lub usług, kalkulowane według stawek jednostkowych. Dotacje przedmiotowe mogą być udzielane na podstawie odrębnych ustaw lub przepisów Unii Europejskiej, z uwzględnieniem równoprawności, dla przedsiębiorców wytwarzających określone rodzaje wyrobów lub świadczących określone rodzaje usług oraz dla podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa.

Stawki dotacji przedmiotowych, szczegółowy sposób i tryb udzielania i rozliczania tych dotacji, w tym formę składania wniosków, informowania o ich przyjęciu lub odrzuceniu, warunki przekazywania i rozliczenia dotacji, a także termin zwrotu dotacji określają przepisy wykonawcze. Należą do nich:

  • rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2010 r. w sprawie stawek, szczegółowego sposobu i trybu udzielania i rozliczania dotacji przedmiotowych do posiłków sprzedawanych w barach mlecznych (Dz. U. Nr 254, poz. 1705);
  • rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 września 2010 r. w sprawie dotacji przedmiotowej do świadczonych usług pocztowych podlegających ustawowemu zwolnieniu z opłat pocztowych (Dz. U. Nr 188, poz. 1262 z późn. zm.);
  • rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 września 2010 r. w sprawie dotacji przedmiotowej do krajowych przewozów pasażerskich (Dz. U. Nr 188, poz. 1261 z późn. zm.);
  • rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3 września 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu i trybu udzielania i rozliczania dotacji przedmiotowych (Dz. U. Nr 166, poz. 1123), które odnosi się do dotacji udzielanych dla przedsiębiorców wytwarzających określone rodzaje wyrobów lub świadczących określone rodzaje usług;
  • rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie stawek dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa (Dz. U. Nr 91, poz. 595 z późn. zm.).

Projekt a realizacja zadania publicznego

Administracja może przyznać dotację celową na realizację zadań publicznych. Organizacja pozarządowa lub inny podmiot określony w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w art. 3 ust 3 może starać się o taką dotację tylko jeśli realizacja projektu wpisuje się w cele i sposób ich realizacji określone w jej statucie (lub w przypadku gdy nie posiada statutu w równorzędnym akcie).

Organy administracji publicznej realizują zadania publiczne. W ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w art. 4 wymienione są te obszary, w których mogą one współpracować przy realizacji tych zadań z organizacjami. W zakresie tej współpracy mieści się równie współpraca finansowa czyli przekazywanie dotacji. Realizacja tych zadań określona jest mianem działalności społecznie użytecznej.

Dotacje można uzyskać na realizację zadań publicznych wymienionych w art. 4 ustawy. Są to:

  1. pomoc społeczna, w tym pomoc rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie szans tych rodzin i osób
    1a) wspieranie rodzin i systemu pieczy zastępczej
    1b) udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej oraz zwiększania świadomości prawnej społeczeństwa;
  1. działalność na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym;
  2. działalność charytatywna;
  3.  podtrzymywanie i upowszechnianie tradycji narodowej, pielęgnowanie polskości oraz rozwój świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej;
  4. działalność na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego
    5a) działalności na rzecz integracji cudzoziemców;
  5. ochrony i promocji zdrowia, w tym działalności leczniczej w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 618, 788 i 905);
  6. działalność na rzecz osób niepełnosprawnych;
  7. promocja zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy;
  8. działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn;
  9. działalność na rzecz osób w wieku emerytalnym;
  10. działalność wspomagająca rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości;
  11. działalność wspomagająca rozwój techniki, wynalazczości i innowacyjności oraz rozpowszechnianie i wdrażanie nowych rozwiązań technicznych w praktyce gospodarczej;
  12. działalność wspomagająca rozwój wspólnot i społeczności lokalnych;
  13. nauka, szkolnictwo wyższe, edukacja, oświata i wychowanie;
  14. działalności na rzecz dzieci i młodzieży, w tym wypoczynku dzieci i młodzieży;
  15. kultura, sztuka, ochrona dóbr kultury i dziedzictwo narodowe;
  16. wspieranie i upowszechnianie kultury fizycznej;
  17. ekologia i ochrona zwierząt oraz ochrona dziedzictwa przyrodniczego;
  18. turystyka i krajoznawstwo;
  19. porządek i bezpieczeństwo publiczne;
  20. obronność państwa i działalność Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
  21. upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działania wspomagające rozwój demokracji;
    22a) udzielania nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego;
  22. ratownictwo i ochrona ludności;
  23. pomoc ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju i za granicą;
  24. upowszechnianie i ochrona praw konsumentów;
  25. działalność na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijanie kontaktów i współpracy między społeczeństwami;
  26. promocja i organizacja wolontariatu;
  27. pomoc Polonii i Polakom za granicą;
  28. działalność na rzecz kombatantów i osób represjonowanych;
  29. promocja Rzeczypospolitej Polskiej za granicą;
  30. działalność na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechniania i ochrony praw dziecka;
  31. przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym;
  32. działalność na rzecz organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3, w zakresie określonym w pkt 1–32

 

UWAGA!
Zlecanie realizacji zadań publicznych może mieć formę powierzania lub wspierania realizacji zadania publicznego.

Powierzanie wykonywania zadań publicznych, wraz z udzieleniem dotacji na finansowanie ich realizacji (100% kosztów realizacji zadania pokrywane jest z dotacji). Wspieranie wykonywania zadań publicznych, wraz z udzieleniem dotacji na dofinansowanie ich realizacji (część kosztów pokrywana jest z dotacji a część przez organizację – kosztem realizacji zadania jest również wycena pracy społecznej członków i wolontariuszy).

Tryby przyznawania dotacji

Zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dotacje celowe na realizacje zadań publicznych mogą być przyznane organizacjom pozarządowym za pomocą:

  • otwartych konkursów ofert;
  • konkursów ogłaszanych na podstawie oferty złożonej z inicjatywy własnej organizacji;
  • procedury „małych grantów”;
  • zlecanie realizacji zadania z pominięciem wyżej wymienionych trybów w sytuacji nadzwyczajnej.

W każdym z wymienionych wyżej trybów o dotacje starać mogą się organizacje pozarządowe lub inne podmioty wymienione w art. 3 ust 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jedną ofertę może złożyć jedna lub więcej organizacji (oferta wspólna).

 

UWAGA!
Najczęściej stosowaną przez administrację procedurą są otwarte konkursy ofert i przekazywanie środków w trybie „małych grantów”.

 

Otwarte konkursy oferty

Otwarte konkursy ofert to najczęściej stosowany tryby dystrybucji dotacji celowych na realizację zadań publicznych. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w art. 11-19 określa jego ramy prawne.

Czas ogłaszania otwartych konkursów ofert, to na jakie konkretnie zadania będą ogłaszane i jaka jest na nie pula środków określa administracja, po konsultacjach z organizacjami. W przypadku samorządów informacji na ten temat należy szukać w programach współpracy danego samorządu z organizacjami pozarządowymi.

Ogłoszenie otwartego konkursu ofert powinno zawierać informacje o:

  1. rodzaju zadania;
  2. wysokości środków publicznych przeznaczonych na realizację tego zadania;
  3. zasadach przyznawania dotacji (np. powierzenie lub wsparcie);
  4. terminach i warunkach realizacji zadania;
  5. terminie składania ofert;
  6. trybie i kryteriach stosowanych przy wyborze ofert oraz terminie dokonania wyboru ofert;
  7. zrealizowanych przez organ administracji publicznej w roku ogłoszenia otwartego konkursu ofert i w roku poprzednim zadaniach publicznych tego samego rodzaju i związanych z nimi kosztami, ze szczególnym uwzględnieniem wysokości dotacji przekazanych organizacjom pozarządowym i podmiotom, o których mowa w art. 3 ust. 3.

Jeśli jest to konkurs na realizację zadania publicznego w formie regrantingu ogłoszenie o konkursie zawiera także dodatkowe informacje o zasadach i warunkach zlecania realizacji zadania (np. dodatkowe wymagania wobec organizacji, która chciałaby zostać operatorem projektu). Przepis obowiązuje od 9 listopada 2015 r.

 

Otwarty konkurs ofert musi być ogłoszony przez urząd – organ administracji:

  1. w Biuletynie Informacji Publicznej;
  2. w siedzibie organu administracji publicznej w miejscu przeznaczonym na zamieszczanie ogłoszeń;
  3. na stronie internetowej organu administracji publicznej.

Termin do składania ofert nie może być krótszy niż 21 dni od dnia ukazania się ogłoszenia.

Dla otwartych konkursów ofert organizowanych przez samorządy wprowadza się Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wzoru oferty i ramowego wzoru umowy dotyczących realizacji zadania publicznego oraz wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania z dnia 15 grudnia 2010 r. (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 25) wzór oferty i sprawozdania oraz ramowy wzór umowy.

Oferty oceniane są formalnie i merytorycznie. Oceny formalnej dokonują pracownicy administracji zaś ocena merytoryczna przeprowadzana jest przez komisje konkursowe, które składają się z przedstawicieli administracji oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych i innych podmiotów wskazanych w art. 3 ust. 3 Ustawy. Osoby pracujące w komisjach nie mogą mieć „konfliktu interesów” z podmiotami, które złożyły ofertę. W wyjątkowych sytuacjach (jeśli organizacje nie wskażą przedstawicieli, żaden z przedstawicieli nie przyjdzie na posiedzenie komisji lub wszyscy wskazani mają „konflikt interesów”) komisje konkursowe mogą obradować bez przedstawicieli organizacji. W pracach komisji konkursowych mogą brać udział także osoby posiadające specjalistyczną wiedzę związaną z tematyką ogłoszonego konkursu.Komisje konkursowe jedynie rekomendują oferty do dofinansowania ostateczną decyzję podejmuje osoba zarządzająca daną jednostka administracji.

Kryteria, które komisje konkursowe muszą wziąć pod uwagę przy ocenianiu ofert:

  1. potencjał organizacji
  2. kalkulację kosztów zadania
  3. jakość zadania i kwalifikację osób
  4. wkład własny organizacji (w przypadku konkursów na wspieranie realizacji zadań)
  5. udział wolontariuszy i wkład rzeczowy
  6. jakość dotychczasowej współpracy organizacji z administracją.

Ogłoszenie wyników konkursu następuje niezwłocznie po podjęciu decyzji i musi zawierać nazwę oferenta lub oferentów, którym przyznano dotacje, nazwy projektów oraz wysokość przyznanych środków. W czasie 30 dni od ogłoszenia wyników każdy może zażądać uzasadnienia wyboru lub odrzucenia ofert. Po ogłoszeniu wyników z organizacjami, których oferty dostały dotacje administracja podpisuje umowy.

Każde z zadań na które przyznano dotacje może być kontrolowane. Sprawdza się przede wszystkim:

  1. stan realizacji zadania;
  2. efektywności, rzetelność i jakość wykonania zadania;
  3. prawidłowość wykorzystania środków publicznych;
  4. prowadzenie dokumentacji określonej w przepisach prawa i w postanowieniach umowy.

Z dotacji przyznanych na realizację organizacja musi się sprawozdać. Obowiązkowe zawsze jest sprawozdanie z całości realizacji zadania, które składa się najpóźniej 30 dni po zakończeniu projektu. W niektórych umowach może być również określony obowiązek składania sprawozdań częściowych. Zawsze też administracja może wezwać organizację do złożenia sprawozdania w trakcie realizacji zadania.

Konkursy ogłaszane na podstawie oferty złożonej z inicjatywy własnej organizacji

W art. 12 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie opisany jest tryb, w którym ewentualną inicjatorką otwartego konkursu ofert jest organizacja pozarządowa lub inny podmiot określony w art. 3 ust. 3 Ustawy. Jeśli organizacja chce aby administracja ogłosiła konkurs w zakresie w którym do tej pory tego nie robiła a który mieści się w zadaniach publicznych wymienionych w art. 4 Ustawy może złożyć do urzędu wniosek.

Wniosek musi zawierać w szczególności:

  1. opis zadania publicznego przeznaczonego do realizacji;
  2. szacunkową kalkulację kosztów realizacji zadania publicznego.

 

UWAGA!
Organizacje korzystające z tego trybu najczęściej już na tym etapie składają ofertę przygotowaną na formularzu oferty wprowadzonym Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wzoru oferty i ramowego wzoru umowy dotyczących realizacji zadania publicznego oraz wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania z dnia 15 grudnia 2010 r. (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 25)

 

Najpóźniej po miesiącu, od daty wpłynięcia wniosku, administracja ma obowiązek rozpatrzeć celowość realizacji tego zadania przez organizacje biorąc pod uwagę:

  1. stopień w jakim wniosek odpowiada priorytetowym zadaniom określonym w programie współpracy;
  2. czy organizacje są w stanie zapewnić wysoką jakość realizacji zadania;
  3. czy dostępne są środki na realizację takiego zadania;
  4. czy są jakieś korzyści wynikające z tego, że zadanie będzie realizowane przez organizacje.

O decyzji informowana jest organizacja. W przypadku kiedy administracja rozpatrzy wniosek pozytywnie na realizację takiego zadania ogłaszany jest otwarty konkurs ofert.

Procedura „małych grantów”

Tryb „małych grantów” opisany jest w art. 19 a Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Z założenia jest to tryb uproszczony wobec otwartego konkursu ofert.

Dotacja przyznawana tym trybem obwarowana jest warunkami:

  1. zadanie ma charakter lokalny lub regionalny;
  2. wysokość dotacji nie może przekroczyć 10 tys. złotych (przy czym to organizacja decyduje czy jest to forma powierzenia czy wsparcia realizacji zadania publicznego);
  3. zadanie nie może trwać dłużej niż 90 dni;
  4. w jednym roku kalendarzowym jedna organizacja może dostać w tym trybie nie więcej niż 20 tys. złotych;
  5. z całej puli dotacji planowanej przez dany urząd na „małe granty” może być przeznaczone maksymalnie 20% środków;

Oferta, która wpływa do urzędu w ciągu 7 dni jest upubliczniana w BIPie, na tablicy ogłoszeń oraz na stronie internetowej urzędu. Przez kolejne 7 dni każdy może do niej zgłosić uwagi. Po rozpatrzeniu uwag Urząd decyduje czy zawrzeć z organizacją umowę. Jeśli decyzja jest pozytywna umowa jest zawierana niezwłocznie. Niektóre samorządy, szczególnie duże, również do rozpatrywania merytorycznego ofert składanych w trybie „małych grantów” powołują odrębne ciała podobne do komisji konkursowych.

Zgodnie z nowelizacją Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (która nastąpiła w 2015 r.) do tzw. "małych grantów" stosuje się uproszczone formularze oferty i sprawozdania. Wprowadza je rozporządzenie opublikowane 25 kwietnia 2016 r. Nowe formularze zaczynają obowiązywać od 10 maja 2016 r.

zobacz:
Uwaga! Nowe formularze do "małych grantów"!

zobacz też:
„Mały grant” już po nowemu. Co się zmieniło?


Oferta będzie zawierała:

  • zakres rzeczowy zadania publicznego;
  • termin i określenie miejsca realizacji zadania publicznego;
  • szacunkową kalkulację kosztów realizacji zadania publicznego.

W uproszczonym wzorze sprawozdania organizacje będą pytane o:

  • opis wykonania zadania
  • zestawienie wydatków finansowanych z dotacji

 

Regranting

Regranting to przekazanie dotacji otrzymanej przez organizację pozarządową lub podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 (za wiedzą i zgodą organu, który tej dotacji udzielił) innym organizacjom pozarządowym lub podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3. W nowelizacji z 2015 r. doprecyzowana przepisy dotyczące przekazywania środków w tej formie wprowadzając definicje:

  • operatora projektu - to organizacja pozarządowa lub podmiot wymieniony w art. 3 ust. 3, którym organ administracji publicznej zleca realizację zadania publicznego na szczególnych zasadach opisanych w art. 16a. Natomiast art. 16a stanowi, że operator projektu zleca realizację całości zadania publicznego, na które otrzymał dotację, realizatorom projektów wybranym w otwartym konkursie ofert.
  • realizatora projektu - to organizacja pozarządowa lub podmiot wymieniony w art. 3 ust. 3, którym operator projektu zleca wykonanie projektu.
  • projektu -  to zadanie publiczne, mieszczące się w opisanych w ustawie sferach pożytku publicznego (art. 4), realizowane przez realizatora projektu w sposób opisany w art. 16a.

Doprecyzowano również przepisy o ogłaszaniu konkursu ofert, umowie na realizację zadania publicznego oraz sprawozdaniu z realizacji zadania w tych przypadkach, kiedy organ administracji publicznej zleca realizację zadania z wykorzystaniem tzw. regrantingu. Decydując się na tę formę zlecania realizacji zadania publicznego organ samorządu już w ogłoszeniu o otwartym konkursie ofert zobowiązany jest zamieścić dodatkowe informacje o zasadach i warunkach zlecenia realizacji zadania. Mogą to być np. dodatkowe wymagania wobec organizacji, która chciałaby zostać operatorem.

Operator projektu przeprowadza konkurs na realizatorów projektów. Zasady i tryb przeprowadzenia tego konkursu, w tym warunki i kryteria wyboru realizatorów projektów oraz zasady, sposób monitorowania i oceny realizowanych przez nich projektów muszą zostać określone w umowie, którą operator projektu podpisuje z organem administracji samorządowej.

Wyniki konkursu przeprowadzanego przez operatora projektu są ogłaszane publicznie na jego stronie internetowej.

Operator i realizator projektu zawierają umowę, w której realizator zobowiązuje się do wykonania projektu w zakresie i na zasadach określonych w tejże umowie, a operator – do przekazania środków finansowych na realizację projektu. Ma na to maksimum 14 dni od daty zawarcia umowy z realizatorem projektu.

Operator sporządza sprawozdanie z realizacji zadania publicznego. Sprawozdanie to, oprócz standardowych elementów przewidzianych przepisami ustawy (art. 18 ust. 4), powinno zawierać dodatkowe informacje o realizatorach projektów oraz zrealizowanych projektach:

  1. nazwy i adresy siedzib realizatorów projektów;
  2. zrealizowany zakres rzeczowy projektów;
  3. terminy realizacji projektów;
  4. wysokość środków przekazanych na wykonanie poszczególnych projektów;
  5. wysokość środków wykorzystanych na realizację poszczególnych projektów.

Zlecanie realizacji zadania w sytuacji nadzwyczajnej

W ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w art. 11a, 11b i 11c przewidziano tryb w którym administracja może zlecić organizacji pozarządowej lub innemu podmiotowi wymienionemu w art. 3 ust. 3 realizację zadania publicznego z pominięciem trybu otwartego konkursu ofert lub „małych grantów”. Tryb ten mogą stosować tylko wymienione organy i tylko w niżej wymienionych sytuacjach nadzwyczajnych:

  1. w razie wystąpienia w kraju lub za granicą klęski żywiołowej, katastrofy naturalnej lub awarii technicznej w rozumieniu ustawy o stanie klęski żywiołowej w celu zapobieżenia jej skutkom (zlecanie przez organy administracji publicznej);
  2. w przypadku gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę życia lub zdrowia ludzkiego lub ze względu na ważny interes społeczny lub publiczny (zlecanie przez Prezesa Rady Ministrów);
  3. w przypadkach dotyczących zadań z zakresu ochrony ludności i ratownictwa zlecanie zadań podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa górskiego, podmiotom uprawnionym do wykonywania ratownictwa wodnego, jednostkom ochrony przeciwpożarowej i Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi (zlecanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych).

Dotacja a prowadzenie księgowości

Dotacje przyznane na realizację zadań publicznych wymagają od organizacji prowadzenia wyodrębnionej dokumentacji finansowo-księgowej i ewidencji księgowej zgodnie z zasadami wynikającymi z Ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223, z późn. zm.), w sposób umożliwiający identyfikację poszczególnych operacji księgowych. Oznacza to, że w planie kont księgowych organizacji należy wyodrębnić zarówno na koncie przychodów jak i na koncie kosztów konto księgowe, związane z każdą otrzymaną dotacją. Takie wyodrębnienie może być weryfikowane podczas kontroli dokonywanej przez administrację. Może być również pomocne dla samej organizacji, której dzięki temu łatwiej będzie przygotować sprawozdanie finansowe z realizacji zadania publicznego.

 

UWAGA!
Przygotowując sprawozdanie można uwzględniać jedynie koszty, które zostały poniesione przed zakończeniem obowiązywania umowy (uwzględniając również narzuty na wynagrodzenia, które czasami w przypadku dotacji ze środków publicznych należy zapłacić wcześniej). Dokumenty potwierdzające poniesienie przez organizacje tych kosztów powinny być zaksięgowane w jej systemie księgowym.

 

Księgowość może i powinna być dla osób zarządzających organizacją lub koordynatorów projektów narzędziem pomocniczym przy monitorowaniu wydatków i sprawozdawczości związaną z dotacjami. Aby tak było konieczna jest bliska współpraca z osobami zajmującymi się księgowością już od momentu podpisania umowy.

Wyodrębnienie kont księgowych może być bardzo proste czyli oznaczać stworzenie pojedynczych kont księgowych – jednego na przychody z dotacji drugiego na koszty z nią związane. Można jednak we współpracy z księgowością stworzyć przy kontach kosztowych bardziej rozbudowany system podkont (w księgowości zwanych podanalitykami), które będą odpowiadać dokładnie strukturze budżetu danej dotacji. Wystarczy, po podpisaniu umowy przekazać zatwierdzoną wersję budżetu do księgowości. Ona na jego podstawie rozbuduje podkonta w planie kont organizacji. Dzięki temu przygotowanie sprawozdania będzie bardzo proste - będzie wiernym przeniesieniem zapisów księgowych do formularza sprawozdania finansowego.

Naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Środki publiczne przekazane organizacji w formie dotacji ciągle pozostają środkami publicznymi i dlatego również organizacje i inne podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 obowiązuje Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych z dnia 17 grudnia 2004 r. (Dz. U z 2013 r., poz. 168). Odpowiedzialności podlegają (art. 4 ust. 1.4) osoby wykonujące w imieniu podmiotu niezaliczanego do sektora finansów publicznych, któremu przekazano do wykorzystania lub dysponowania środki publiczne, czynności związane z wykorzystaniem tych środków lub dysponowaniem tymi środkami czyli osoby, które odpowiadają za zarządzanie organizacją (zarząd).

Naruszeniem dyscypliny finansów publicznych, w przypadku dotacji, jest (art. 9):

  1. wydatkowanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem określonym przez udzielającego dotację;
  2. nierozliczenie w terminie otrzymanej dotacji;
  3. niedokonanie w terminie zwrotu dotacji w należnej wysokości.

Czy niewłaściwe wykorzystanie dotacji może skutkować karą 3-letniego wykluczenia z ubiegania się o dotacje z pieniędzy publicznych?

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem (np. jeśli pieniądze zostały wydane przed terminem zawarcia umowy, ale także w przypadku wydania pieniędzy po terminie umowy) oznacza dla organizacji pozarządowej konsekwencję w postaci konieczności zwrotu tej części dotacji. Obecnie obowiązujący art. 169 ustawy o finansach publicznych nie przewiduje już jednak sankcji w postaci trzyletniego wykluczenia z możliwości otrzymania dotacji.

Warto tu wspomnieć, że Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Warszawie w decyzji z dnia 29 września 2010 r. (sygn. KOC/4333/In/10) nie podzieliło zdania m.st. Warszawy, że w przypadku wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem można stosować jeszcze trzyletnią karę - wyłączenie z ubiegania się o dotacje. Jak czytamy w opisywanej decyzji SKO:

„Prezydent m.st. dokonał niewłaściwej interpretacji art. 113 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych. (…) przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) nie przewidują sankcji w postaci wykluczenia prawa otrzymywania dotacji przez określony okres w przypadku stwierdzenia nieprawidłowego wykorzystania dotacji”. 

Przepisy dotyczą tylko dotacji, których udzielono przed 1 stycznia 2006 r. Taką dotacją nie była ta udzielona tej fundacji, która umowę podpisała w 2007 r. SKO potwierdziło, że nie ma żadnej podstawy prawnej, żeby do dotacji z 2007 r. (ale także przyznanych w kolejnych latach) zastosować sankcję o trzyletnim wykluczeniu z ubiegania się o kolejne dotacje. Przepis ten już nie obowiązuje.

Wyraź opinię 121 9

na skróty / spis treści